प्रभात दर्शन

 🌳⛳ *सुप्रभात🌞वन्दे मातरम्*⛳🌳

🦋🦚🌹🌻🦢🛕🦢🌻🌹🦚🦋

श्रावण मास,शुक्ल पक्ष, *एकादशी*,मूल नक्षत्र,सूर्य दक्षिणायन,वर्षा ऋतु,युगाब्ध ५१२३,विक्रम संवत-२०७८, 

बुधवार, १८ आॕगष्ट २०२१.

🕉~~~~~~~~~~~~~~~~~~~🕉

                        *प्रभात दर्शन*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

        *"राष्ट्र के लिए जीना, राष्ट्र के लिए मरने से अधिक कठिन है। जहाँ देश के लिए जीने की बात होती है, वहां अपने घर में गरीबी को आमंत्रण देना पड़ता है, सुख- वैभव भूलना पड़ता है, दरिद्रता को अंगीकार करना होता है। इन सभी बातों से निराश न होकर केवल राष्ट्र के लिए ही जीना है, ऐसा सोचने वालों से ही राष्ट्र की प्रगति सम्भव है।"*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🚩🐅आपका दिन मंगलमय हो🐅🚩*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ध्यान साधना संमोहन शक्ती

══════════════════════

 @ संकलन @

  *श्री. गजानन गोपेवाड 

══════════════════════

‌📕 *संमोहित झालेली व्यक्ती, संमोहन करणाऱ्या व्यक्तीच्या सर्वच आज्ञा ऐकते का ?* 📕

शाळेमध्ये कोणीतरी तुमच्यासमोर संमोहनाचा प्रयोग करून दाखवला असेल. चारपाच मुलांना बोलावून त्यांना संमोहित केले असेल. संमोहित केल्यानंतर त्यांना गाणी म्हणायला व नाचायला लावले असेल. एवढेच काय, उकडत असताना "काय थंडी आहे बुवा” असे म्हणायला लावून त्यांना कुडकुडायलाही लावले असेल. तुमची अगदी हसताहसता पुरेवाट झाली असेल. गंमतीचा कळस म्हणजे प्रयोग करणारा संमोहित माणसाला सांगतो की, “तुझ्यासमोर अमिताभ बच्चन बसलेला आहे (प्रत्यक्षात तेथे एखादा टेबल असतो!) तेव्हा त्याची मुलाखत घे;" आणि ती व्यक्ती खोट्या अमिताभची मुलाखतही घेते.

वरील उदाहरणांमुळे तुम्हाला अशी भीती वाटणे रास्त आहे की, तुम्हाला कोणी संमोहित केले तर ती व्यक्ती सांगेल ते तुम्ही कराल. चोरी कर म्हटले की चोरी करावी लागेल वगैरे. सात वर्तमानपत्रात येणाऱ्या बातम्या, ज्यात एक बाई साधुच्या मागे निघून गेली, अशा प्रकारेच काही लिहिलेले असते, त्यांचाही हातभार लागतो; पण हे खरे असते काय ?

संमोहनाचा महत्त्वाचा भाग म्हणजे तुमची इच्छा नसल्यास कोणीही तुम्हाला संमोहित करू शकत नाही. कारण तुम्ही संमोहन करणारा काय म्हणतोय, काय करतोय यावर लक्ष केंद्रितच केले नाही तर तुम्ही संमोहित होणार नाही. दुसरे महत्त्वाचे म्हणजे संमोहनावस्थेतदेखील माणूस त्याच्या सद्सद्विवेक बुद्धीला पटणार नाहीत, अशा गोष्टी कधीही करणार नाही. सुशील अशा सज्जन स्त्रीला अंगावरचे कपडे उतरवायला कोणी भाग पाडू शकणार नाही व सज्जन मुलाला कोणी चोरी करायला लावू शकणार नाही. त्यामुळे संमोहन करणाऱ्याला घाबरण्याचे कारण नाही. मजा म्हणून त्याचा आनंद घ्यायला काहीच हरकत नाही.

═══════════════════════

  

ध्यान साधना,,,, मुर्खपणा

 *मुर्खपणा*

माझ्या मुलीचे लग्न होते आणि मी काही दिवस सुट्टी घेऊन लग्नाच्या तयारीत व्यस्त होतो. त्या दिवशी प्रवासातून घरी आलो तर पत्नी ने माझ्या हाती एक पाकीट दिलं. पाकीट अनोळखी होतं पण पाठविणाऱ्याचे नाव पाहून मला आश्चर्यमिश्रित उत्सुकता लागली. ‘अमर विश्वास’, एक असे नाव, ज्याला भेटून काही वर्षे उलटली होती. मी पाकीट उघडले तर त्यात एक लाख डाॅलर चा चेक आणि एक पत्र होतं. इतकी मोठी रक्कम, ती ही माझ्या नावावर? मी घाईत पत्र उघडले आणि एका दमात पुर्ण वाचून काढले. पत्र एखाद्या परी कथेसारखं मला अचंभित करुन गेले. लिहिले होते :

'आदरणीय सर, मी एक छोटीशी भेंट आपल्याला देत आहे. आपल्या उपकारांचे ओझे मी कधी उतारू शकेल असे मला वाटत नाही. ही भेट मी माझ्या न बघीतलेल्या बहिणीसाठी आहे. घरी सर्वांना माझा नमस्कार.

आपला,

अमर.

माझ्या डोळ्यांसमोर खुप वर्षांपुर्वीच्या घटना एकाद्या चित्रपटासारख्या सरकू लागल्या. एक दिवस मी गावात फिरत एका पुस्तकांच्या दुकानात आपली आवडती मासिकं चाळत होतो. माझे लक्ष बाहेर पुस्तकांच्या एका छोट्या ढिगाऱ्याजवळ उभ्या असलेल्या मुलावर पडली. तो पुस्तकांच्या दुकानात घुसणाऱ्या प्रत्त्येक व्यक्तिला काही विनंती करत होता व काही प्रतिसाद न मिळाल्यावर परत आपल्या जागी जाऊन उभा रहात होता.

मी बराच वेळ मुकाट्याने हे दृश्य बघत राहिलो. पहिल्या नजरेत हे फुटपाथवर दुकान लावणाऱ्या विक्रेत्यांसारखे वाटत होते, परंतु त्या मुलाच्या चेहऱ्यावरची निराशा सामान्य वाटत नव्हती. प्रत्त्येक वेळी तो नव्याने प्रयत्न करायचा, परत तीच निराशा. बऱ्याच वेळ त्याला बघीतल्यावर मी आपली उत्सुकता थांबवू शकलो नाही आणि त्या मुलाजवळ जाऊन उभा राहिलो. तो मुलगा काही साधी विज्ञानाची पुस्तकें विकत होता. मला बघून त्याच्यात परत आशा संचारली आणि उत्साहाने त्याने मला पुस्तकं दाखवायला सुरुवात केली. मी त्या मुलाला लक्षपूर्वक बघीतले. स्वच्छ, चेहऱ्यावर आत्मविश्वास पण कपडे अगदीच साधारण. थंडीचे दिवस होते व तो केवळ एक हलकेसे स्वेटर घातलेला होता. पुस्तकं माझ्या काहीच कामाची नव्हती तरी मी जसे काही सम्मोहीत होऊन त्याला विचारले... 

‘बेटा, ही सारी पुस्तकं केवढ्याची आहेत?’

‘तुम्ही किती देऊ शकता, सर?’

‘अरे, तु काही तरी किंमत ठरवली असशीलच ना.’

‘आपण जे द्याल ते,’ मुलगा थोडा निराश होऊन बोलला.

‘तुला किती पाहिजेत?’ तो मुलगा समजून चुकला की मला काही पुस्तकं घ्यायची नाहीत व मी त्याच्यासोबत टाईम पास करीत आहे.

‘पाच हजार रुपये,’ तो मुलगा वाकडं तोंड करून बोलला.

‘या पुस्तकांचे कोणीही पाचशे पण दिले तरी जास्त होतील,’ मला त्याला दुःखी करायचे नव्हते तरी माझ्या तोंडून सहज निघून गेले.

आता त्या मुलाचा चेहरा पहाण्यासारखा झाला होता. जशी की कुणी खूप सारी उदासी त्याच्या चेहऱ्यावर ओतून दिली आहे. मला माझ्या बोलण्याचा खुप पश्र्चाताप झाला. मी त्याच्या खांद्यावर हात ठेवला व त्याला धीर देत विचारले, ‘बघ बाळ, मला तु पुस्तके विकणारा वाटत नाहीस, काय कारण आहे. स्पष्ट सांग की तुझी काय गरज आहे?’

त्या मुलाच्या मनाचा धीर सुटला. बहुतेक बऱ्याच वेळचा नैराश्याचा चढ-उतार आता त्याच्या सहनशिलतेच्या पलीकडे गेला होता.

‘सर, माझी बारावी झालेली आहे. माझे वडील एका छोट्या हाॅटेलात काम करतात. माझी वैद्यकीय शिक्षणासाठी निवड झालेली आहे. आता मला प्रवेश घेण्यासाठी पैशाची गरज आहे. माझे वडील काही पैसे देण्यास तयार आहेत, बाकी अजून पैशांची व्यवस्था करणे त्यांना शक्य नाही.' मुलाने एका दमात इंग्रजीत हे सर्व सांगितले.

‘तुझे नाव काय आहे ?’ मी मंत्रमुग्ध होऊन विचारले.

‘अमर विश्वास.’

‘तु विश्वास आहेस आणि मन छोटं करतोस? किती पैसे पाहिजेत?’

‘पाच हजार,’ या वेळी त्याच्या स्वरात करुणा होती.

‘जर मी हे पैसे तुला दिलेत तर परत करू शकशील का? या पुस्तकाची तर इतकी किंमत नाही,’ या वेळी मी थोडं हसून विचारले.

‘सर, तुम्हीच तर म्हणालात की मी विश्वास आहे. तुम्ही माझ्यावर विश्वास करू शकता. मी गेल्या चार दिवसांपासून येथे येत आहे, तुम्ही पहिल्या व्यक्ती आहात ज्याने एवढे तरी विचारले. जर पैशांची व्यवस्था होऊ नाही शकली तर मी ही आपल्याला एखाद्या हाॅटेलात कप-बशा धूतांना दिसेल,’ त्याच्या स्वरात आपले भविष्य बुडण्याची शंका होती.

त्याच्या स्वरात असे काय होते माहीत नाही, जे माझ्या अंतःकरणात त्याला मदत करण्याची भावना उपजू लागली. मेंदू त्याला एक धोकेबाज पेक्षा जास्त काही मानण्यास तयार नव्हता, परंतू हृदय हा विचार स्विकारत नव्हते.

शेवटी हृदय जिंकले. मी पर्स मधून पाच हजार रूपये काढले, ज्यांना मी शेयर मार्केट मध्ये लावण्याचा विचार करीत होतो, त्याच्या हातात दिले. तसे एवढे रूपये माझ्यासाठी ही महत्त्वाचे होते, परंतू न जाने कोणत्या मोहाने माझ्याकडून ते पैसे काढून घेतले.

‘बघ बाळा, तुझ्या बोलण्यात, तुझ्या इच्छाशक्ती मध्ये किती दम आहे हे मला माहीत नाही, परंतू माझे मन म्हणते की तुला मदत केली पाहिजे, त्यामुळे करतो आहे. तुझ्यापेक्षा चार-पाच वर्षांनी लहान मुलगी मिनी आहे मला. तिला काही खेळणं घेऊन दिले असे समजेल,’ मी अमर कडे पैसे देत म्हणालो.

अमर स्तब्ध होता. त्याला बहुतेक विश्वास बसत नव्हता. त्याच्या डोळ्यात अश्रू आले. त्याने माझ्या पायांना स्पर्श केला तर त्याच्या डोळ्यातून निघालेल्या दोन थेंबांनी पायांचे चुंबन घेतले.

‘ही पुस्तकं मी तुमच्या गाडीत ठेवून देवू ?’

‘काही गरज नाही. यांना तु तुझ्या जवळच ठेव. हे माझे कार्ड आहे, केव्हाही कधी गरज पडली तर मला सांग.’

तो पुतळ्यासारखा उभा होता. मी त्याच्या खांद्यावर थोपटले, कार चालू करून निघालो.

ती घटना माझ्या डोळ्यांसमोर फिरत होती आणि मी खेळलेल्या जुगारा विषयी विचार करत होतो, ज्यात अनिश्चितताच ज्यास्त होती. कोनी दूसरा ऐकेल तर मला एक "भावुक मूर्ख व्यक्ती'' पेक्षा जास्त समजला नसता. म्हणून ही घटना कुणाला न सांगण्याचा मी निर्णय घेतला. दिवस पुढे सरकत गेले. अमर ने आपल्या मेडिकल मधील प्रवेशाची माहीती पत्र पाठवून दिली होतीच. मला आपल्या मुर्खपणात माणूसकी दिसली. एक गुप्त शक्ति किंवा माझ्यात बसलेल्या माणसाने मला प्रेरित केले की मी हजार दोन हजार रुपये त्याच्या पत्त्यावर पुन्हा पाठवून देऊ. भावना जिंकल्या आणि मी पुन्हा आपला मुर्खपणा गिरवला. दिवस पुढे सरकत गेले. त्याचे संक्षिप्त पत्र यायचे ज्यात चार ओळी लिहिलेल्या असायच्या. दोन माझ्यासाठी, एक आपल्या अभ्यासाविषयी, आणि एक मिनी साठी, जिला तो आपली बहीन म्हणत होता. मी आपली मुर्खता गिरवायचो व विसरून जायचो. मी कधी त्याच्याकडे जाऊन आपल्या पैशांचा विनियोग बरोबर होतोय का हे बघण्याचा प्रयत्न ही केला नाही, तो ही कधी माझ्या घरी आला नाही.

काही वर्षांपर्यंत हा दिनक्रम चालू राहिला. एक दिवस त्याचे पत्र आले की तो उच्च शिक्षणासाठी आॅस्ट्रेलिया ला जात आहे. शिष्यवृत्तीं विषयी ही लिहिले होते व एक ओळ मिनी साठी पण लिहायला तो विसरला नव्हता. मला आपल्या माझ्या मचर्खपणा वर दुसऱ्यांदा गर्व झाला, त्या पत्राचा खरेपणा जाणून न घेता. दिवस पंख लागल्यासारखे उडत राहीले. अमर नी आपल्या लग्नाचे निमंत्रण पाठविले. तो बहुतेक आॅस्ट्रेलिया मध्येच स्थायीक होण्याच्या विचारात होता.

मिनी चे ही शिक्षण पुर्ण झाले होते. एका प्रतिष्ठित परिवारात तिचे लग्न ठरले. आता मला मिनी चे लग्न मुलाच्या घराण्यास शोभेल असे करायचे होते. सरकारी नोकरीतला का एक मोठा अधिकारी कागदी सिंहच असतो. लग्नाच्या तयारी साठी खुपशा पैशांची व्यवस्था… डोक्यातील विचार… आणि आता तो चेक? मी परत आपल्या दुनियेत व वापस आलो. मनात परत अमर ची आठवण काढली आणि मिनी च्यख लग्नाची पत्रिका अमर ला ही पाठवून दिली.

लग्नाची गडबड चालली होती. मी आणि माझी पत्नी तयारीत व्यस्त होतो आणि मिनी आपल्या मैत्रीणींमध्ये. एक मोठी गाडी दरवाज्यात येऊन थांबली. एका प्रतिष्ठित दिसणाऱ्या व्यक्तीसाठी ड्रायवर ने गाड़ी चे दार उघडले, तर त्या व्यक्ती च्या सोबत लहान मुलाला कडेवर घेऊन त्याची पत्नीही गाड़ीतून उतरली. मी आपल्या दरवाजा वर जाऊन उभा राहिलो तर त्या व्यक्तीला आधी कुठेतरी बघीतल्या सारखे वाटले. त्याने येऊन माझी पत्नी व माझ्या पाया पडला.

‘‘सर, मी अमर…’’ तो मोठ्या श्रद्धेने बोलला.

माझी पत्नी आश्र्चर्य चकित होऊन उभी होती. मी मोठ्या अभिमानाने त्याला आलिंगन दिले. त्याचा मुलगा माझ्या पत्नीच्या कडेवर आरामात बसला होता. मिनी अजूनही संशयाने बघत होती. अमर खुप भेटवस्तू सोबत घेऊन आला होता. मिनीला त्याने मोठ्या प्रेमाने आलिंगन दिले. मिनी ला भाऊ मिळाल्याने ती खुप खुश होती. अमर लग्नात मोठ्या भावाच्या प्रत्त्येक परंपरा निभावण्यात व्यस्त होता. त्याने माझ्यावर कोणतीही मोठी जबाबदारी येऊ दिली नाही की मला एकही पैसा खर्च करु दिला नाही. त्याचे भारत प्रवासाचे दिवस पंख लागल्या सारखे उडून गेले. या वेळी जेव्हा अमर आॅस्ट्रेलिया ला परत चालला होता तेव्हा विमानतळावर त्याला निरोप देताना फक्त माझेच नाही तर माझी पत्नी, मिनी सर्वांचे डोळे पाणावले होते. विमान ऊंचच ऊंच आकाशाला स्पर्श करण्यासाठी निघाले आणि त्यासोबतच माझा विश्वासही आकाशाला स्पर्श करीत होता. मला आपल्या मुर्खपणावर परत एकदा गर्व झाला आणि विचार करीत होतो की या विनाशी सृष्टी ला चालवणारा कोणी भगवान नाहीं, आमचा विश्वासच आहे....

*आत्ता  आपल्या कडे कितीका पैसे असेनात पण आपल्या  अडचणीच्या वेळी आपल्याला  हात दिला..साथ दिली ..* *सावरले...ते विसरु नका... पैसे परत देता येतीलही पण ती वेळ परत देता येणार नाही.....गजानन गोपेवाड *

ध्यान साधना

 खूप छान माहिती आहे संपुर्ण वाचा👌

 1. घशात अन्न अडकणे

 2. मान दुखणे

 3. पायात गोळे येणे

 4. पायला मुंग्या येणे.

 विशेषत: ज्येष्ठ नागरिकांसाठी खाली दिलेले सोपे उपाय डॉक्टरांकडे जाण्यापूर्वी  मदतीचे ठरू शकतात.

समस्या व‌ उपाय

 *१. घशात अन्न‌ अडकणे*

 आपल्याला फक्त "हात वर करणे" आवश्यक आहे.

 हात डोक्यापेक्षा वर सरळ ताणल्यास , आपल्या घश्यात अडकलेले अन्न आपसुक खाली जाण्यास मदत होईल.

 *२. मान दुखी*

 कधीकधी आपण मानेच्या दुखण्यासह सकाळी उठतो. याला चुकीची उशी वापरणे हे एक कारण असू शकते. अशा परिस्थितीत आपण फक्त आपले पाय उचलून जर बोट ओढून आपले पाय एका घड्याळाच्या दिशेने किंवा घड्याळाच्या विरूद्ध‌ दिशेने हलवले तर आराम मिळू शकेल

 *३. पायात गोळे येणे*

 जेव्हा आपल्या डाव्या पायाला गोळे अथवा‌ पेटके आले असतील तर आपला उजवा हात उंच करा, जेव्हा आपल्या उजव्या पायात पेटके आले असतील तर आपला डावा हात उंच करा. तुम्हाला त्वरित बरे वाटेल.

 *४. पायाला मुंग्या येणे*

  जेव्हा डावा पायास मुंग्या येत असतील तेव्हा आपल्या सर्व सामर्थ्याने आपला उजवा हात गोलाकार फिरवा, जेव्हा उजवा पाय मुंग्या येत असेल, तेव्हा आपल्या सर्व सामर्थ्याने आपला डावा हात गोलाकार फिरवा. याने‌ लगेच फायदा होईल.

 फक्त ही माहिती जतन करू नका.

.. 🚶🏾‍♀️🚶🏾‍♂️🏃🏾‍♀️🏃🏾‍♂️👩🏾‍🦯🧑🏾‍🦯🚶🏾‍♀️🚶🏾‍♂️🏃🏾‍♀️🏃🏾‍♂️

*चालणे म्हणजे दुसरे हदय*

आपल्या पायाच्या पोटरीच्या स्नायूंना जर आपले "दुसरे हृदय" म्हटले तर ती अतिशयोक्ती नक्कीच होणार नाही.

सर्वाँना हृदयाचे कार्य काय असते ते ठाउक असेलच.

हृदय म्हणजे शरीरातील एक पंप आहे. हा पंप रक्ताला पुढे पुढे ढकलत राहतो आणि त्यामुळे रक्त शरीरात धमण्या आणि नीला याच्यातून गोल गोल फिरत राहते, ते एका ठिकाणी साचून राहातं नाही.

पण शरीरात आणखीही एक पंप कार्यरत असतो.

होय. खर आहे.

*आपले पोटरीचे स्नायू हेच आपले दुसरे हृदय आहे.*

हृदयाचे काम काय तर रक्त वाहिन्यांच्या जाळ्यातून सतत वाहते ठेवणे. यालाच रक्ताभिसरण असे म्हणतात.

रक्त असे गोल गोल सतत वाहत ठेवणे अत्यंत जरुरी आहे. तसे न झाल्यास आणि जर रक्त एकाच ठिकाणी साचून राहिले, तर शरीरातील अवयवांना रक्त पुरवठा होणार नाही आणि रक्ताच्या गुठळ्या बनून त्या प्राणघातक ठरू शकतात. हृदयाला शरीरात रक्त फिरते ठेवण्यास पायाच्या पोटरीचे स्नायू मदत करतात. जेव्हा आपण चालतो किंवा धावतो त्यावेळी पोटरीचे स्नायू आकुंचन पावतात आणि स्नायूतील रक्तवाहिन्यांमध्ये असलेले रक्त हृदयाच्या दिशेने ढकलून दिले जाते. निसर्गाने आपल्या शरीराची रचनाच तशी केलेली आहे.

पायाच्या पोटरी मधील रक्त वाहिन्या ( नीला ) या एका प्रकारे रक्ताचा साठा करण्याचे काम करतात.

त्यांना " मसल विनस सायनस असे" म्हणतात.

ज्यावेळी पायाचे स्नायू आकुंचन पावतात त्यावेळी पायात साठलेले रक्त नीलांमधून वर, म्हणजे हृदयाच्या दिशेने ढकलले जाते. या पायांच्या रक्त वाहिन्या मध्ये विशेष प्रकारच्या झडपा असतात. या झडपा रक्त वाहण्याची दिशा ठरवितात. या झडपा, रक्ताला पायाकडून हृदयाकडे जाऊ देतात, परंतु हृदया कडून पायाकडे जाऊ देत नाहीत. आपण उभे असताना गुरुत्वाकर्षणाच्या प्रभावा मुळे रक्त हे खालच्या दिशेनेच जाण्याचा प्रयत्न करणार हे साहजिकच आहे. या झडपा, गुरुत्वाकर्षणामुळे  रक्त पायात साचू देत नाहीत आणि रक्ताला हृदयाच्या दिशेने जाण्यास भाग पाडतात. आपण जेव्हा चालतो किंवा धावतो त्यावेळी पोटरीचे स्नायू आकुंचन पावतात व हृदयास रक्ताभिसरण करण्यास मदत करतात.

घोट्याखालचा जो पाय असतो त्यात देखिल काही प्रमाणात रक्ताचा साठा केला जातो.

आपण ज्यावेळी चालतो, त्यावेळी सर्वप्रथम तळपा यातील स्नायू आकुंचन पावल्याने तेथील रक्त वर हृदयाच्या दिशेने ढकलले जाते, नंतर जेव्हा पोटरीचे स्नायू आकुंचन पावतात त्यावेळी सर्व रक्त गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध दिशेने आणखी  पुढे ढकलले जाते आणि हृदयापर्यत पोहोचते.

रक्त वाहिण्यातील झडपा रक्ताला खाली येण्यापासून रोकतात. 

आपण एकाच ठिकाणी खूप वेळ स्तब्ध बसून राहिलो ( विमानात, कारमध्ये, खुर्चीत   बरेच तास ) तर पोटरीचे स्नायू आकुंचन पावू शकत नाहीत. रक्त पायातच साचून राहते आणि रक्ताच्या गुठळ्या ( DVT, deep vein thrombosis ) होण्याची शक्यता वाढते. म्हणून चालणे व पळणे किती महत्त्वाचे आहे ते कळते. 

एखादा रुग्ण खूप दिवस अंथरुणात खिळून राहिला तर त्याला DVT होऊ शकते.

याचा अर्थ त्याच्या पायाच्या रक्त वाहिन्या मध्ये रक्ताच्या गाठी होतात. त्यामुळे पायाच्या पोटऱ्या दुखतात, तसेच सूज देखिल येते. अश्या प्रकारच्या रक्ताच्या गाठी पायातून निसटून फफुसात जाऊन फसू शकतात ज्याने जीवाला धोका उद्भवू शकतो.

जर पोटरितील झडपा कोणत्याही कारणाने खराब झाल्या तरी देखील पाय दुखू शकतात. झडपा खराब झाल्या की रक्त पायात साचून राहते. पाय जड होणे, थकवा, पाय ठसठसणे,

घोट्यात सूज, फुगलेल्या पायाच्या नसा, पायात अचानक चमक येवून दुखणे,

खाज येणे, चमडीचा रंग बदलणे, पायात बरी न होणारी जखम होणे, इत्यादी त्रास होऊ शकतो.

*थोडक्यात - चालत रहा,* शक्य असल्यास धावत रहा.

निरोगी आणि सुदृढ रहा.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*👩🏾‍🦯🏃🏻‍♂️चाला आरोग्यासाठी.* 🚶🏾‍♀️🏃🏻‍♂️

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

       जर तुम्ही रोज पहाटे चालत असाल तर तुम्हाला जे फायदे सकाळी मिळतात ते पहाटे मिळणार नाहीत.

जर आपण योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने चाललात तर तुम्हाला आरोग्यदायी असे अनेक फायदे मिळतील...

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

    ...होय सकाळी कोवळे ऊन येत असताना सहा/ साडेसहाच्या दरम्यान जर तुम्ही कोवळ्या उन्हामध्ये चालायला सुरुवात कराल तर तुम्हाला भरपूर फायदे मिळू शकतात.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*सकाळी चालणे आवश्यक का आहे?*

      जेव्हा तुम्ही सकाळी चालायला जाता तेव्हा कोवळे ऊन जर असेल तर तुम्हाला विटामिन डी भरपूर प्रमाणात मिळेल,

त्यामुळे शरिरातील विटामिन डी ची कमतरता भरून निघेल.

दररोज सकाळी चालण्यामुळे तुम्हाला ऑक्सिजन भरपूर प्रमाणात मिळेल.

अंधारात ऑक्सीजन कमी उपलब्ध असल्यामुळे तो कमी मिळतो, कारण रात्री झाडे कार्बन डायऑक्साइड सोडतात.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

आपल्या हाडांना मजबूत करण्यासाठी कॅल्शियम सोबतच विटामिन डी खूप आवश्यक असते, जर तुम्ही योग्य प्रमाणात कोवळे ऊन तुम्हाला मिळाले तर शरीरात कॅल्शियम चा उपयोग योग्य पद्धतीने होऊ शकतो.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*स्ट्रेस / तणाव मुक्ती साठी उपयोगी.*

        मानसिक ताणतणाव असणाऱ्या व्यक्तींना सकाळच्या कोवळ्या उन्हात फिरणे अत्यंत उपयुक्त आहे, किबहुना आवश्यकचं आहे , यामुळे सकाळचे सकाळी चालण्याने मिळणारे सर्व फायदे डिप्रेशन कमी करण्यासाठी उपयोगी उपयुक्त आहेत. त्याचबरोबर तुम्ही जर डायबिटीक आहात तर त्या व्यक्तीने कोवळ्या उन्हामध्ये जर फिरले तर डायबेटिस, ब्लडप्रेशर आणि हृदयरोग त्याचबरोबर मानसिक ताणतणाव दूर राहण्यास मदत होते.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*सकाळीच का चालायचे?*

      सकाळी हवेमध्ये प्रदूषण कमी असते, वातावरणात शांतता असते, स्फूर्ती प्रदान करणारे असते, त्याचबरोबर शरीरास व्यायाम होतो. ज्याचा फायदा तुमची ऑक्सिजन लेवल वाढण्यासाठी होतो  यामुळे तुमची फुप्फुसाची कार्यक्षमता वाढते आणि  प्रतिकारशक्तीही  वाढते, फक्त चालताना एकमेकांशी गप्पा मारू नयेत हे महत्त्वाचे.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*चालण्याचे सर्वसाधारण फायदे.*

१) त्वचा चमकदार होते, 

२) हृदयाचा स्वास्थ्य चांगले राहते, 

३) मधुमेह नियंत्रणात राहतो, 

४) वजन कमी करण्यासाठी उपयुक्त, 

५) मेंदूची कार्यक्षमता वाढते, 

६) झोप चांगली लागते, 

७) प्रतिकारशक्ती वाढते, 

८) कोलेस्ट्रॉल कमी होते, 

९) कॅन्सर चे पेशंटना उपयोगी, 

१०) मेंदूची कार्यक्षमता वाढते, 

११) प्रतिकारशक्ती वाढते, 

१२) हृदयाची कार्यक्षमता वाढते, 

१३) थकवा दूर होतो, 

१४) शरीरात स्फूर्ती येते, 

१५) कोलेस्ट्रॉल कमी होण्यास मदत, 

१६) चरबीच्या गाठी कमी होण्यास मदत होते.

१७) सर्व प्रकारच्या

 *आजारांपासून मुक्त राहण्यासाठी उपयुक्त.*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

           एकूणच तुमच्या संपूर्ण शारीरिक स्वास्थ्यासाठी दररोज सकाळी कमीतकमी (45 मिनिटे 90 मिनिटे) चालणे आवश्यक आहे....

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*चालणे सुरू करताना काय आहे आवश्यक*

१) एक जोडी स्पोर्ट्स शूज,

२) शॉर्ट किंवा लेगिन्स, 

३) शॉर्ट टी-शर्ट, 

४) महिलांसाठी स्पोर्ट्स ब्रा हेअर बँड , 

५) स्पोर्ट्स वॉटर बॉटल 

आणि 

६) तुमचा उत्साह...

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

🚶🏾‍♀️🏃🏾‍♂️ *चाला आरोग्यासाठी....*🚶🏾‍♂️🏃🏾‍♀️

*( सुबह की हवा ; सव्वा लाख की दवा...)*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*पायी चालण्याचे हे फायदे वाचून व्हाल थक्क!* 

अनेकजण सांगतात की, पायी चालल्याचे अनेक फायदे आहेत. अनेकजण चालण्याचे फायदे माहीत असूनही चालणे टाळतात. पण आजच्या लाइफस्टाइलमध्ये चालणे फारच गरजेचे झाले आहे. नुकत्याच करण्यात आलेल्या एका अभ्यासातून समोर आले आहे की, वेगात चालण्याने डिप्रेशनपासून मुक्ती मिळते.  वेगात चालण्याने रुग्णालयात अॅडमिट होण्याची आणि तिथे जास्त काळ राहावं लागण्याची भीती कमी होते. 

 हळू चालणा-यांच्या तुलनेत वेगाने चालणा-यांची तीन वर्षात रुग्णालयात अॅडमिट होण्याची 37 टक्के शक्यता कमी आढळली आहे. 

चालणे वयोवृद्धांमध्ये अधिक लोकप्रिय आहे. तरुणांनी पण याचा फायदा घ्यावा. हा व्यायाम एकही पैसा खर्च न करता आणि कोणत्याही प्रशिक्षणाशिवाय केला जाऊ शकतो. 

*वेगाने चालण्याचे फायदे -*

*1)* आठवड्यातून 2 तास चालण्याने ब्रेन स्ट्रोक शक्यता 30 टक्के कमी होते. 

*2)* रोज 30 ते 60 मिनिटे पायी चालण्याने हार्ट अटॅकची शक्यता कमी असते.

*3)* रोज 30 ते 40 मिनिटे पायी चालल्याने मधुमेहाचा धोका 29 टक्के कमी होतो.

*4)* दिवसातून 30 मिनिटे पायी चालल्याने डिप्रेशनची शक्यता 36 टक्के कमी असते.

*5)* रोज कमीत कमी १ तास पायी चालल्याने जाडेपणा कमी होतो.

*6)* सकाळी चालण्यामुळे सकाळच्या वातावरणातील शुद्ध ऑक्सिजनचा शरीराला पुरवठा होतो.

*7)* हाडांच्या मजबुतीसाठी आवश्यक असलेले डी जीवनसत्त्व सकाळच्या कोवळ्या उन्हातून मिळते.

*8)*  चालण्यामुळे एकाच वेळी शारीरिक व मानसिक व्यायामही होतो.

*9)* सतत काम करून तन-मनाला आलेला थकवाही चालण्यामुळे दूर होतो.

*10)*  चालण्यामुळे तणाव आणि चिडचिडपणा दूर होण्यास मदत

*11)* चालण्यामुळे झोपही चांगली लागते.

*12)* मन एकाग्रतेसाठी व चिंतनासाठीही चालणे फायदेशीर ठरते.

*13)*  वजन कमी करायचे असल्यास हा व्यायामप्रकार उत्तम

*14)*  चालण्यामुळे शरीरातील जास्तीचे उष्मांक जाळते

*15)* चालण्यामुळे शरीरातील चरबीचे प्रमाण कमी करते.

*16)*  दररोज एक तास चालल्यास संधिवाताचा त्रास कमी होऊ शकतो, असं संशोधनातून समोर आलंय.

*17)*  चालण्यामुळे पचनक्रिया सुधारते, मलबद्धतेसारखे, पचनाचे विकार कमी होतात.

*18)*  झपझप चालण्यामुळे हृदयाची गती वाढतो.

*19)* नियमित चालण्याची सवय असणारयांमध्ये ह्रदयविकाराने मृत्यू येण्याचे प्रमाण ५० टक्के पेक्षा कमी असते.

*20)* नियमित चालण्याने फुप्फुसाची कार्यक्षमता वाढते.

*21)* नियमित चालण्यामुळे पाठीचे दुखणे, हृदयरोग, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, श्वासाच्या त्रासावर नियंत्रण मिळवता येते.

*22)*  नियमित चालण्यामुळे चयापचय संस्था सुधारते. अंतस्त्रावी ग्रंथीचे कार्य सुधारते.

*23)*  हाडांची मजबुतीही चालण्यामुळे वाढते.

*24)*  नियमित चालण्यामुळे कंबर, मांड्या, पायाचे स्नायू मजबूत होतात.

*25)*  मोतीबिंदूची शक्यता कमी होते.

*26)* नियमित चालण्यामुळे काही विशिष्ट प्रकारच्या कॅन्सर पासून बचाव होतो.

*27)*  नियमित चालण्यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करण्यासाठी उपयोग.

*28)*  चालण्यातून नैराश्याची पातळी खाली येण्यास मदत तर होते

*29)*  दररोज ३० मिनिटे नियमित चालण्यामुळे सरासरी आयुष्य ३ वर्षांनी वाढते. 

*30)* नियमित चालणे ही दीर्घायुष्याची गुरुकिल्ली आहे.

संकलन,,, गजानन गोपेवाड

 

स्वतंत्र दिन व प्रजासत्ताक दिन यामधील नेमका फरक

 *एक माहिती, जी आपल्याला कायम माहित असावी*

*स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिन यामध्ये का फरक आहे?* 🤔

*१५ ऑगस्ट (१९४७)* : स्वातंत्र्य दिन - 

या दिवशी देशाला इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य मिळाले, देश परकीय राजवटीपासून मुक्त झाला.

*२६ जानेवारी (१९५०)* : प्रजासत्ताक दिन -

 या दिवशी देशाची राज्यघटना अस्तित्वात आली, लोकाधिकार लागू झाले.

१५ ऑगस्ट अर्थात देशाच्या स्वातंत्र्यदिनी ध्वज वेगळ्या पद्धतीने फडकावला जातो. तर २६ जानेवारीला वेगळ्या पद्धतीने फडकावला जातो. यात नेमका फरक काय आहे?

*पहिला फरक – ध्वज फडकावणारी व्यक्ती*

यातला पहिला फरक म्हणजे १५ ऑगस्टला म्हणजेच स्वातंत्र्यदिनी देशाचे पंतप्रधान लाल किल्ल्यावर राष्ट्रध्वज फडकावतात. तर २६ जानेवारीला देशाचे राष्ट्रपती राजपथावर ध्वज फडकावतात. याचं कारण म्हणजे १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी देश स्वतंत्र झाला, तेव्हा राष्ट्रपती हे पद अस्तित्वात आलेलं नव्हतं. कारण तेव्हा देश प्रजासत्ताक नव्हता. राज्यघटनाच अस्तित्वात नव्हती. त्यामुळे त्या दिवशी पंतप्रधान राष्ट्रध्वज फडकावतात. तर २६ जानेवारी १९५० रोजी देशानं राज्यघटनेचा स्वीकार केला, देश प्रजासत्ताक झाला आणि राष्ट्रपती हे घटनात्मक पद अस्तित्वात आलं. त्यामुळे या दिवशी राष्ट्रपती राजपथावर ध्वज फडकावतात.

*दुसरा फरक – राष्ट्रध्वजाची जागा*

दुसरा फरक म्हणजे १५ ऑगस्टला ध्वज दांडीला खाली बांधलेला असतो. पंतप्रधान तो दोरीच्या सहाय्याने वर चढवतात आणि नंतर फडकावतात. स्वातंत्र्यासाठी बलिदान दिलेल्या अनेक स्वातंत्र्यसेनानींच्या यशाचं द्योतक म्हणून या दिवशी ध्वज खालून वर चढवला जातो. त्याउलट २६ जानेवारी रोजी ध्वज दांडीच्या वरच्या टोकाला बांधलेला असतो. राष्ट्रपती दोरी खेचून तिथेच ध्वज फडकावतात. कारण या दिवशी देश आधीपासूनच स्वतंत्र होता आणि प्रजासत्ताक झाला.

*तिसरा फरक – ध्वज फडकावण्याचं ठिकाण*

तिसरा फरक म्हणजे १५ ऑगस्टला पंतप्रधान लाल किल्ल्यावरून राष्ट्रध्वज फडकावतात. देशाचे कार्यकारी प्रमुख म्हणून लाल किल्ल्यावरूनच ते देशाला उद्देशून भाषण करतात. तर २६ ऑगस्टला राष्ट्रपती राजपथावर राष्ट्रध्वज फडकावतात. देशाचे घटनात्मक प्रमुख म्हणून राजपथावरील पथसंचलनाला उपस्थिती लावतात

- संकलित,गजानन गोपेवाड 

ध्यान साधना

 *परीक्षेतील एक प्रश्न असा होता की, पुढील वाक्याचा भावार्थ लिहा :*  *बँकांमध्ये कोट्यवधी रुपयांचे घोटाळे झालेत... पण दोरीला बांधलेला पेन मात्र तसाच राहिला... एका प्रतिभावंत विद्यार्थ्याने लिहिलेला अर्थ (उत्तर) खालील-प्रमाणे आहे... लक्ष्मीला लोक चोरून नेऊ शकतात... पण सरस्वतीला नाही... म्हणूनच आपण आपल्या मुलांना सुशिक्षित करायचं असतं, धनवंत नव्हे..."फणसाची चव आणि रूप यातला फरक खाणाऱ्यालाच कळतो"... "माणसाची पारख ही रूपावरून करू नका... खरा महत्त्वाचा असतो, तो त्याचा स्वभाव"...!जेव्हा अंडे बाहेरील ताकदीमुळे फुटते; तेव्हा एक जीवन संपते... पण तेच अंडे आतील ताकदीमुळे फुटते; तेव्हा एक जीवन सुरू होते... आतून मिळालेली ताकद सदैव जीवन घडवतेच... स्वत:वरील विश्वास कधीही कमी होऊ देऊ नका..सूर्योदय हे केवळ एक औचित्य असते... खरं तर दिवस हा आपल्या सुंदर विचारांनी सुरू होतो... जीवन मोजकेच असते... ते हसत हसत जगायचे असते... जुळलेले नाते कधी तोडायचे नसते... सुख दु:खाने भरलेले हे आयुष्य असते... कुठे काही हरवते, तर कुठे काही सापडते... त्यातूनच सापडलेले जपायचे असते...जर तुम्ही पाहिलेली स्वप्नं पूर्ण होत नसतील, तर तुमच्या कामाची पद्धत बदला... तुमचे तत्त्व नाही... कारण झाडं नेहमी आपली पानं बदलतात, मूळ नाही.....*गजानन गोपेवाड 

🙏🌹 *सुप्रभात* 🌹🙏

ध्यान साधना

 **************

एक महिला रोज मंदिर जाती थी ! एक दिन उस महिला ने पुजारी से कहा अब मैं मंदिर नही आया करूँगी !

इस पर पुजारी ने पूछा -- क्यों ?

तब महिला बोली -- मैं देखती हूँ लोग मंदिर परिसर में अपने फोन से अपने व्यापार की बात करते हैं ! कुछ ने तो मंदिर को ही गपशप करने का स्थान चुन रखा है ! कुछ पूजा कम पाखंड,दिखावा ज्यादा करते हैं !

इस पर पुजारी कुछ देर तक चुप रहे फिर कहा -- सही है ! परंतु अपना अंतिम निर्णय लेने से पहले क्या आप मेरे कहने से कुछ कर सकती हैं !

महिला बोली -आप बताइए क्या करना है ?

पुजारी ने कहा -- एक गिलास पानी भर लीजिए और 2 बार मंदिर परिसर के अंदर परिक्रमा लगाइए । शर्त ये है कि गिलास का पानी गिरना नहीं चाहिये !

महिला बोली -- मैं ऐसा कर सकती हूँ !

फिर थोड़ी ही देर में उस महिला ने ऐसा ही कर दिखाया ! उसके बाद मंदिर के पुजारी ने महिला से 3 सवाल पूछे -

1.क्या आपने किसी को फोन पर बात करते देखा?

2.क्या आपने किसी को मंदिर में गपशप करते देखा?

3.क्या किसी को पाखंड करते देखा?

महिला बोली -- नहीं मैंने कुछ भी नहीं देखा !

फिर पुजारी बोले --- जब आप परिक्रमा लगा रही थीं तो आपका पूरा ध्यान गिलास पर था कि इसमें से पानी न गिर जाए इसलिए आपको कुछ दिखाई नहीं दिया|

 अब जब भी आप मंदिर आयें तो अपना ध्यान सिर्फ़ परम पिता परमात्मा में ही लगाना फिर आपको कुछ दिखाई नहीं देगा| सिर्फ भगवान ही सर्वत्र दिखाई देगें|

      '' जाकी रही भावना जैसी ..

        प्रभु मूरत देखी तिन तैसी|''

जीवन मे दुःखो के लिए कौन जिम्मेदार है ?

 👉🏻ना भगवान,

 👉🏻ना गृह-नक्षत्र,

 👉🏻ना भाग्य,

 👉🏻ना रिश्तेदार,

 👉🏻ना पडोसी,

 👉🏻ना सरकार,

जिम्मेदार आप स्वयं है|

1.आपका सिरदर्द आपके फालतू विचार का परिणाम है। 

2.पेटदर्द गलत खाने का परिणाम। 

3.आपका कर्ज जरुरत से ज्यादा खर्चे का परिणाम। 

4.आपका दुर्बल/मोटा/बीमार शरीर गलत भोजन शैली का परिणाम। 

5.आपके कोर्ट केस आपके अहंकार का परिणाम। 

6.आपके फालतू विवाद ज्यादा व व्यर्थ बोलने का परिणाम, उपरोक्त कारणों के अलावा सैंकड़ों और कारण भी हैं। बेवजह दूसरों पर दोषारोपण करते रहते हैं ईसमें ईश्वर दोषी नहीं है।अगर हम इन कारणों पर बारीकी से विचार करें तो पायेंगे कि मुसीबतों की वजह कहीं न कहीं हमारी मूर्खता ही है। 

आपका जीवन प्रकाशमय और सुंदर हो। 

गजानन गोपेवाड 

 🌿🌹🙏🌹🌿

मुलांना समजून घेताना

 अभ्यास करत नाही म्हणून आई मुलीला रागवली. मायलेकीच्या भांडणात अवघ्या पंधरा वर्षाच्या मुलीने चिडून रागाच्या भरात आपल्या आईचा गळा आवळून खून केला. डॉक्टर होण्यासाठी सतत अभ्यास कर म्हणून आई दटावते. या कारणाने मुलीने आपल्या जन्मदात्या आईचा जीव घेतला. या घटना पाहून वाटते “कसला हा राग आहे?” नवी मुंबईत घडलेली ही घटना अतिशय धक्कादायक आणि चिंताजनक अशीच म्हणावी लागेल.अल्पवयीन शालेय मुले हिंसक व रागीट बनताहेत. यात दोष कुणाचा पालकांचा, मुलांचा की शिक्षण व्यवस्थेचा ? सामाजिक बांधिलकी म्हणून यावर गांभीर्याने विचार व्हायला हवा.

कोरोना महामारीमुळे शिक्षणक्षेत्रासमोर अनेक गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. शाळा बंद पण ऑनलाइन शिक्षण चालू आहे. मुले घरात बसूनच मोबाइल, लॅपटॉप या उपलब्ध साहित्याच्या माध्यमातून ऑनलाइन शिक्षण घेत आहेत. कधी रेंज नसणे, कधी रिचार्ज संपणे, कधी वीज नसणे अशा अनेक अडचणी आहेत. शाळा बंद असल्याने दीड वर्षापासून मुले घरात बंदिस्त आहेत. पूर्वीसारखे मुक्तपणे वावरणे, फिरणे ,मित्रांबरोबर खेळणे, मित्रमैत्रिणींना भेटणे अशा अनेक गोष्टीवर बंधने आहेत. पालकही आर्थिक तसेच कौटुंबिक समस्या असल्याने ब-याच कुटुंबातील वातावरण फारसे चांगले नाही. ही सगळी परिस्थिती मुलांचे मानसिक संतुलन बिघडविणारी आहे. अशा वेळी कुटुंबात वादविवाद टाळायला हवा.
मुलांचे मानसिक स्वास्थ्य चांगले राहावे याकडे पालकांनी लक्ष देणे गरजेचे आहे. भीतीच्या, दडपणाच्या वातावरणात राहून मुलांच्या एकलकोंडेपणात वाढ झाली आहे. मित्रांशी प्रत्यक्ष संवाद कमी झाला आहे. घराबाहेर अजूनही कोरोनाचे संकट असल्याने मुलांच्या शारीरिक हलचाली मंदावल्या आहेत. अशा अनेक गोष्टींचा नकारात्मक परिणाम मुलांवर होत आहे. त्यामुळे मुलांचा चिडचिडेपणा, रागीटपणा व भांडखोरपणा वाढत आहे. त्यातून अशा भयंकर घटना घडून येत आहेत. भावनांवर नियंत्रण कसे मिळवावे ? रागाला आवर कसा घालावा? वादविवादाच्या वेळी संयम कसा ठेवावा? हे सगळ्याच मुलांना जमत नाही. खरंतर कोरोना महामारीमुळे निर्माण झालेली परिस्थिती सगळ्यांची परीक्षा घेणारी आहे. कोरोनापासून आपण सुरक्षित कसे राहू याची प्रत्येकाला चिंता आहे.
शिक्षणात नवा प्रयोग चालू आहे, तो म्हणजे ऑनलाइन शिक्षण. शिक्षण थांबू नये यासाठी स्वीकारलेला हा पर्याय आहे. तो सगळ्यांना आवडेल असे नाही. तो योग्य की अयोग्य? हे येणारा काळच ठरवेल. ऑनलाइन शिक्षण शंभर टक्के समाधान करु शकत नाही. ते मुलांना शिक्षणाच्या प्रवाहात ठेवत आहे, हे ही काय थोडेके नव्हे.कोरोनाचे समाजातील प्रत्येक घटकावर चांगले वाईट परिणाम होत आहेत. माझ्या पाल्याचे शिक्षण चालू राहिले पाहिजे. त्याने शिक्षण घेऊन चांगला डॉक्टर, इंजिनियर बनले पाहिजे असे पालकांचे स्वप्न असते. यासाठी पालक प्रयत्न करत असतात. साहजिकच कुटुंबाचे स्वप्न पूर्ण करण्याची अपेक्षा मुलांकडून ठेवली जाते. त्यांनी सतत अभ्यास करावा. याकडे पालक बारकाईने लक्ष ठेवतात. त्यांना सूचना देतात. अशा वेळी मुलांच्या मनाचा विचार केला जात नाही आणि त्यामुळे मुलांना याचा प्रचंड राग येतो.
किशोरवयीन मुलांच्या शरीरात पंधराव्या सोळाव्या वर्षी हार्मोन्समुळे शारीरिक बदल घडून येतात. त्यांना स्व ची जाणीव व्हायला लागते. याच वयात मुले रागीट व चिडखोर बनतात. मोठ्या माणसांनी सांगितलेल्या गोष्टी स्वीकारण्याची त्यांची तयारी नसते. स्वतःच्या मनाप्रमाणे वागण्याकडे त्यांचा कल असतो. अशा वेळी पालक म्हणून आपली जबाबदारी वाढते. मुलांशी प्रेमाने संवाद साधला पाहिजे. त्यांच्या अडचणी जाणून घ्यायला हव्यात. सर्वात महत्त्वाचे त्यांना समजून घेतले पाहिजे. प्रत्येकवेळी रागवून चिडून उपयोग होत नसतो. त्यांना ताण येईल ,दडपण येईल असे वातावरण घरात असता कामा नये. आनंददायी आणि भयमुक्त वातावरणात मुलांची मानसिकता चांगली राहते. संयम ठेवून अडचणीच्या प्रसंगावर कशी मात करावी हे मुलांना शिकविणे आवश्यक आहे. यासाठी ध्यान, प्राणायाम यांचा चांगला उपयोग होतो. आज शिक्षणात कमालीची जीवघेणी स्पर्धा निर्माण झाली आहे. माझ्या पाल्याला प्रवेश कुठे मिळेल ? त्याच्या करिअरचे काय होईल ? असे असंख्य प्रश्न पालकांना सतावत असतात. मुलांनी सतत अभ्यास करावा अशी पालकांची इच्छा असते. ती पूर्ण करण्यास टाळाटाळ झाली की पालक मुलांना ओरडतात, रागवितात. मुलांना संगोपन करताना त्यांच्या भावना ,विचार ,त्यांची मतेही विचारात घेतली जावीत. त्यांना व्यक्ती होण्याची संधी देणे आवश्यक आहे.
मुलांची बुद्धिमत्ता ,क्षमता आणि कुवत पाहूनच आपण त्याला पुढे जाण्यास मार्गदर्शन करायला हवे.तरच पाल्य आणि पालक यांच्यामधील नाते हे मैत्रीचे,मायेचे राहू शकेल.

लेख, गजानन गोपेवाड 

16 आँगष्ट अटलबिहारी वाजपेयी यांचा आज स्मृतिदिन

 *************************************

*१६ ऑगस्ट - मा.अटल बिहारी वाजपेयी यांचा स्मृतिदिन*

*************************************

जन्म - २५ डिसेंबर १९२४ (ग्वालीयर)

स्मृती - १६ ऑगस्ट २०१८ (दिल्ली)

*कवी मनाचा प्रखर राष्ट्रवादी* अशीच प्रतिमा असलेले मा. अटल बिहारी वाजपेयी यांचा आज स्मृतिदिन.

अटलबिहारी वाजपेयी यांनी कानपूर मधून राज्यशास्त्रात एम.ए.ची पदवी मिळविल्यानंतर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे पूर्णवेळ कार्यकर्ता झाले.त्यांनी राष्ट्रधर्म, वीर अर्जुन आणि पांचजन्य या नियतकालिकांत पत्रकारिता केली. भारताच्या स्वातंत्र्यसंग्रमाताही ते सहभागी झाले. त्यांची राजकीय कारकीर्द म. गांधींच्या ‘चले जाव’ चळवळीपासून सुरु झाली. 

स्वातंत्र्यानंतर १९५१ मध्ये स्थापन झालेल्या ‘भारतीय जनसंघ’ या पक्षाच्या उभारणीत त्यांचा मोलाचा वाट होता. पक्षाचे संस्थापक नेते डॉ. शायामाप्रसाद मुखर्जी यांचे अटलबिहारी वाजपेयी विश्वासू सहकारी होते. वाजपेयी १९५७ साली प्रथमच संसदेत लोकसभेत निवडून आले. त्यानंतर तब्बल नऊ वेळा ते लोकसभेत निवडून गेले आहेत. पक्षाध्यक्ष पं. दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या दुर्देवी मृत्यूनंतर पक्षाची धुरा वाजपेयींच्या खांद्यावर आली. ते १९६८ मध्ये प्रथमच पक्षाध्यक्ष झाले. पंतप्रधान इंदिरा गांधींनी १९७५ साली भारतावर लादलेल्या देशांतर्गत आणीबाणीमध्ये त्यांना दोन वर्षे कारावासात काढावी लागली. 

आणीबाणीनंतर आपल्या सहकाऱ्यांसह, संपूर्ण पक्षच वाजपेयी यांनी १९७७ साली जनता पार्टीत विलीन केला. पण त्यानंतर अवघ्या काही महिन्यातच १९८० मध्ये वाजपेयी यांनी मुंबईत नव्या भारतीय जनता पार्टीची घोषणा केली. जनता पार्टीच्या मोरारजी देसाई यांच्या नेतृत्वाखालील जनतापार्टीच्या सरकारमध्ये वाजपेयी परराष्ट्रमंत्री होते. ते १९९६ साली प्रथमच पंतप्रधान बनले. परंतु तेरा दिवसात हे सरकार कोसळले. त्यानंतर १९९८ साली लोकसभा निवडणुकीनंतर भाजपा सर्वात मोठा पक्ष ठरल्याने वाजपेयी पुन्हा एकदा पंतप्रधान बनले. हेच सरकार तेरा महिनेच टिकले. पण याच काळात भारताने अणुस्फोट घडून आणला. आणि आपले सामाजिक नि वैज्ञानिक श्रेष्ठत्व सिद्ध केले. त्याचप्रमाणे वाजपेयी यांच्या सरकारने पारंपारिक शत्रू असलेल्या पाकिस्तानाशी शांतता समझोता करण्याचा प्रयत्न केला. कारगिलचे युद्ध ही घटनासुद्धा याच काळातील. 

वाजपेयी १९९९ मध्ये तिसऱ्या वेळी पंतप्रधान झाले. हे मंत्रिमंडळ पूर्ण पाच वर्ष टिकले. विविध विकास कामे करून देखील नंतर च्या लोकसभा निवडणुकांत भाजपा सत्तेवर येऊ शकत नाही. त्यानंतर २००५ साली वाजपेयी यांनी राजकारणातून निवृत्ती जाहीर केली.  

वाजपेयी यांच्या कुशल नेतृत्वाखालील भारताने हलाहल देखील पचविले. आणि भारताची तसेच भाजपचीही प्रतिष्ठा उंचावली.अटल बिहारी वाजपेयी ज्येष्ठ राजकीय नेते आणि भारताचे पहिलेच बिगर काँग्रेसी पंतप्रधान आहेत. एवढेच नव्हे तर १९९६ ते २००४ या आठ वर्षाच्या कालखंडात वाजपेयी यांनी तीन वेळा भारताचे पंतप्रधानपद भूषविले. 

वाजपेयी यांची आजवर सुमारे ४० पुस्तके प्रकाशित झाली असून पद्मविभूषण आणि उत्कृष्ट संसदपटू सारखे विविध पुरस्कारांनी त्यांना सन्मानित करण्यात आले.

*मा.अटल बिहारी वाजपेयी यांना आदरांजली...!*

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

संकलन -)गजानन गोपेवाड 

उमरखेड जिल्हा- यवतमाळ ४४५२०६

**********************************

प्रभात दर्शन

 🌳⛳ *सुप्रभात🌞वन्दे मातरम्*⛳🌳

🦋🦚🌹🌻🦢🛕🦢🌻🌹🦚🦋

श्रावण मास,शुक्ल पक्ष, *८/९*,अनुराधा नक्षत्र,सूर्य दक्षिणायन,वर्षा ऋतु,युगाब्ध ५१२३,विक्रम संवत-२०७८, 

सोमवार, १६ आॕगष्ट २०२१.

🕉~~~~~~~~~~~~~~~~~~~🕉

                        *प्रभात दर्शन*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

         *"लोग हमारे बारे में अगर नकारात्मक बातें करते हैं, तो सम्भवतः दो ही मुख्य कारण हो सकते हैं... पहला यह कि हमारे अंदर ही त्रुटि अर्थात दोष हैं, जिसको आत्मचिंतन करके हमें अवश्य दूर करना चाहियें। दूसरा यह कि हम उनसे किसी न किसी रूप में श्रेष्ठ हैं, जिस कारण से लोग हमसे ईर्ष्या रखते हैं। किन्तु हम स्वयं को सही रखते हुए अपना कार्य करते रहें। लोगों की अधिक चिंता न करें, क्योंकि बहुत से लोग तो भगवान से भी दुखी हैं।"*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🚩🐅आपका दिन मंगलमय हो🐅🚩*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

डोक्यात केस नसलेले गोल चटे कशामुळे येतात

══════════════════════

 @ संकलन 

  गजानन गोपेवाड 

══════════════════════

               🌎 *ज्ञान-विज्ञान* 🌎

══════════════════════

📕 *डोक्यात केस नसलेले गोल चट्टे कशामुळे येतात ?* 📕

काहीजणांच्या डोक्यात केस नसलेले चट्टे दिसतात. बरेच जण समजतात की, उंदीर चावल्यामुळे असे चट्टे येतात व पुन्हा तेथे केस येत नाहीत. डोक्याचे केस जाण्याची अनेक कारणे आहेत. डोक्याच्या त्वचेला जंतूसंसर्ग झाला असेल, दाह असेल तरी केस गळतात. याखेरीज टिनीया कॅपिटीससारख्या रोगातही केस गळतात. डोक्यात केस नसलेले गोल चट्टे असण्याचे मुख्य कारण म्हणजे, कारण माहीत नसलेला अॅलापेशिया एरॅटा हा रोग. ३० टक्के रुग्णांमध्ये आनुवंशिक कारणे सापडतात. यात डोक्यात दोन वा तीन केस नसलेले चट्टे असतात पण डोक्याची त्वचा मात्र निरोगी असते. या चट्ट्यांवर केस नसले तरी ६ ते १२ महिन्यानंतर परत केस उगवतात. त्यामुळे काळजी करण्याचे कारण नसते. त्वचेच्या जिवाणू वा बुरशी संसर्गामुळे केस जात असतील, तर मात्र त्यावर योग्य ते उपाय करावे लागतात. म्हणजे केस गळायचे थांबतात.

*डाॅ.अंजली दिक्षित व डाॅ.जगन्नाथ दिक्षित*

*यांच्या 'मेडिकल जनरल नॉलेज' पुस्तकातून*

═══════════════════════

  

Good morning 👶

 🌳⛳ *सुप्रभात🌞वन्दे मातरम्*⛳🌳

🦋🦚🌹🌻🦢🛕🦢🌻🌹🦚🦋

श्रावण मास,शुक्ल पक्ष, *सप्तमी*,विशाखा नक्षत्र,सूर्य दक्षिणायन,वर्षा ऋतु,युगाब्ध ५१२३,विक्रम संवत-२०७८, 

रविवार, १५ आॕगष्ट २०२१.

🕉~~~~~~~~~~~~~~~~~~~🕉

                        *प्रभात दर्शन*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

          *"सिंह किसी भी चट्टान पर बैठ जाए तो वह चट्टान भी सिंहासन बन जाती है। इसीलिए श्रेष्ठ यही है कि सिंहासन का मोह ना रखते हुए, स्वयं सिंह बनो... ततपश्चात आप जहां पर भी बैठेंगे, वही सिंहासन बन जाएगा...*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🚩🐅आपका दिन मंगलमय हो🐅🚩*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳

*🇮🇳७४ वा स्वातंत्र्य दिन चिरायु होवो..*

🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳

15 August indipedent day

 *********************************

  *१५ ऑगस्ट - भारतीय स्वातंत्र्य दिन*

**********************************

🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳🇮🇳

*माझ्या सर्व भारतीयांना स्वातंत्र्य दिनाच्या कोटी कोटी शुभेच्छा....!*

  स्वातंत्र्य दिवस हा भारताचा विशेष महत्वाचा दिवस.ब्रिटिश साम्राज्यापासून १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळाले. त्यामुळे भारताचा स्वातंत्र्य दिन दरवर्षी १५ ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो. या दिवशी दिल्लीतील लाल किल्ल्यावर भारताचा राष्ट्रध्वज फडकवला जातो. देशभरात बहुतांश ठिकाणी ध्वजारोहण, मिरवणुका व सांस्कृतिक कार्यक्रमांद्वारे हा दिवस साजरा केला जातो.

जुलमी ब्रिटिश राजवटीमधून मातृभूमीला स्वतंत्र करण्यासाठी जीवाचे रान करून आपले आयुष्य वेचणाऱ्या स्वातंत्र्य वीरांना सलाम करण्याचा हा दिवस आहे.

स्वातंत्र्यासाठीचे प्रत्येकाचे मार्ग वेगवेगळे होते तरी त्यामागचे ध्येय एकच होते आणि ते म्हणजे भारताचे स्वातंत्र्य!  

इतके खडतर प्रयत्न करून हे स्वातंत्र्य मिळाले आहे. देशाची ही अखंडता व सार्वभौमत्व टिकविण्यासाठी आपली एकता कायम अशीच ठेऊया. 

भारतीय स्वातंत्र्य दिन चिरायू होवो !

Happy Independence Day

*इतिहास :*

इ.स. १७७० पासून भारतावर इंग्रजांचे राज्य होते. १९व्या शतकापासूनच सर्व राजांना इंग्रजांनी आपल्या सैन्यबळावर ताब्यात ठेवले होते. १८५७ च्या स्वातंत्र्य समरानंतर ब्रिटिशांनी त्यांची व्यवस्था अजूनच शिस्तीची केली. १८८५ साली भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना झाली. २०व्या शतकात महात्मा गांधी ह्यांनी अहिंसेच्या मार्गाने 'चले जाओ' आंदोलन व अशी अनेक आंदोलने केली. गांधींनी सविनय कायदेभंग चळवळीचे नेतृत्व केले. १९२९ साली लाहोर च्या सत्रात काँग्रेसने 'संपूर्ण स्वराज्या'ची घोषणा केली. त्यावेळी त्यांनी २६ जानेवारी ही तारीख भारताचा स्वातंत्र्यदिन म्हणून घोषणा करायची योजना केली. १९३० साली काँग्रेसने निवडणुका जिंकल्या. त्यानंतर संपूर्ण स्वराज्यासाठी सर्व नेत्यांनी असहकार आंदोलन केले. १९४० साली मुस्लिम कार्यकर्ते हे मुख्य प्रवाहापासून वेगळे झाले व त्यांनी 'ऑल इंडिया मुस्लिम लीग'ची स्थापना केली.

दुसऱ्या महायुद्धानंतर ब्रिटिशांना लक्षात आले की, आपल्याला भारतावरचे राज्य व युद्ध हे सांभाळता येणार नाही आहे. तसेच दुसऱ्या बाजूला भारतीय क्रांतिकारकांचा जोर वाढत होता. ही गोष्ट कळल्यानंतर ब्रिटनच्या पंतप्रधानांनी जून १९४७ पर्यंत भारत पूर्णपणे स्वतंत्र करण्याची हमी दिली. अखेर १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत स्वतंत्र झाला. पण त्यावेळी भारताचे पाकिस्तान आणि भारत असे दोन तुकडेही पडले. पाकिस्तानी भागात राहणाऱ्या अनेक पंजाब्यांना व सिंधीना त्यांचे घरदार, पैसा सोडून यावे लागले. अनेक लोक ह्यामध्ये मारलेही गेले. पुढे ह्या विभाजनामुळे काश्मीरचा प्रश्नही पुढे आला.

*स्वतंत्र भारत :*

स्वतंत्र भारत २६ जानेवारी १९५० रोजी प्रजासत्ताक झाला. भारताची राज्यघटना तयार करण्यात डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर ह्यांचा मोलाचा वाटा होता. प्रजासत्ताक भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू व पहिले राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद होते. रवींद्रनाथ टागोर ह्यांनी लिहिलेले 'जन गण मन' हे भारताचे राष्ट्रगीत तर बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय ह्यांनी लिहिलेले 'वन्दे मातरम्' हे राष्ट्रीय गीत म्हणून ठरवले गेले.

*स्वातंत्र्य दिनाचा उत्सव :*

भारतात सर्व ठिकाणी स्वातंत्र्य दिनाची सार्वजनिक सुट्टी दिली जाते. सर्व शाळा, महाविद्यालये, कार्यालयांमध्ये ध्वजारोहण व ध्वजवंदन असते. भारताचे पंतप्रधान हे दरवर्षी भाषण देतात. या दिवशी लाल किल्ला येथे भारताचे पंतप्रधान ध्वजारोहण करतात. त्यादिवशी बहुतांश रेडिओ केंद्रावर तसेच दूरदर्शनवर देशभक्तिपर गाणी, कार्यक्रम, चित्रपट लागतात.

*🇮🇳Happy Independence Day🇮🇳*

संकलन -)gajanan gopewad 

उमरखेड जिल्हा- यवतमाळ ४४५२०६

********************************

15आँगष्ट राष्ट्रीय उत्सव

 #स्वातंत्र्य_म्हणजे_काय?

"स्व" व "तंत्र" या दोन शब्दांपासुन "स्वतंत्र" किंवा "स्वातंत्र्य" हे भाषिक व्याकरणात्मक शब्द तयार होतात.जे भावनावाचक आहेत."स्वत:च्या तंत्राने वागणे जगणे अाहार विहार विचार करणे म्हणजे स्वातंत्र्य." असा ढोबळमानाने अर्थ घेतला जातो.

"स्वांतत्र्य म्हणजे बंधनांचा अभाव."

"ज्यामुळे इतरांना इजा पोहोचत नाही असे काहीही करण्याचे सामर्थ्य म्हणजे स्वातंत्र्य."

—फ्रेच राज्यक्रांतीच्या 'मानवी हक्कांचा जाहिरनामा'

"लोकांना स्वत:चा अधिकाधिक विकास साध्य करण्याची संधी प्राप्त करुन देणारे वातावरण असणे म्हणजे स्वातंत्र्य होय."

—प्रा.हेराॅल्ड लास्की

"मानशिक स्वातंत्र्य हेच खरे स्वातंत्र्य!"

—डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर

"Liberty" या इंग्रजी शब्दाचा मराठी अर्थ "स्वातंत्र्य" आहे.

मुळात "Liber" हा शब्द लॅटिन असुन यापासुन "Liberty" हा शब्द जागतिक मान्यता प्राप्त इंग्रजी शब्दरुप आहे.तर "Liber" या शब्दाचा अर्थ "मुक्ती सुटका सोडवणुक" असा नामवाचक आहे.तसेच "Liberty" या भाववाचक शब्दाचा अर्थ "बंधनापासुन मुक्ती" असा होतो.

चेंबर्सच्या शब्दकोशात स्वातंत्र्य या शब्दाचे संज्ञावाचक व संकल्पनात्मक अनेक अर्थ आहेत."बंधन गुलामगिरी जुलूमशाहीचा अभाव स्वत:च्या इच्छेनूसार कार्यरत राहणे कर्म करणे किंवा नैसर्गिक हक्कांचा अमर्याद उपभोग घेणे" असे ते अर्थ आहेत.

समाजशास्र व मानवी जीवनाचा नैसर्गिक संबंध असल्यामुळे समाजशास्रीयदृष्टीनेही स्वातंत्र्य या बाबद अभ्यास केला गेला आहे.समाजशास्रानेही या संकल्पनेला विविध अंगाने माप लावले आहे."व्यक्तीने किंवा व्यक्तीसमुहाने स्वत्वाचा पुरस्कार करणे किंवा स्वाभिमान मानने होय" किंवा "मानवी विकासासाठी विकासात्मक वातावरण" असा अर्थ व्याख्या समाजशास्रीय आहेत.

थोडक्यात सांगायचे म्हणजे "पावसाने झोडपले आणि राजाने मारले तर दाद न्याय कुणाकडे मागायचा? यासारख्या भावनात्मक प्रश्नातुन या स्वातंत्र्याचा जन्म होतो.तसेच विदेशी ब्राम्हणी वैदिक सनातनी हिंदु धर्मातील ग्रंथात अस सांगितल गेल आहे की "न स्री स्वातंत्र्यमर्हति".

म्हणजे स्री ही मानवी प्राणी असुनही सर्व प्रकारे गुलाम दास आहे.ती भारतीय ब्राम्हणी समाज व्यवस्थेत आधी पुरुषाची गुलाम नंतर परिवरातील वरिष्ठांची वर्णाची जातीची गुलाम आहे.असा या संस्कृत श्लोकाच्या वेच्याचा अर्थ आहे.पण या बंधनातुन तिने बंधन मुक्त होवुन इतरांनाही बंधन मुक्तीच दर्शन घडवणे म्हणजेच स्वातंत्र्य होय.

पण भारतीय विदेशी ब्राम्हणी समाजव्यवस्थेत गुलामी व स्वातंत्र्य हि जगातील गुलामी व स्वातंत्र्या पेक्षा खुप भयानक व वेगळ्या स्वरुपाचे आहेत.जगातील गुलामी हि वांशिक शारिरीक व वर्णात्मक आहे.पण भारतीय गुलामी हि "मानशिक" आहे.तेच तिच मुळ आहे.म्हणजेच भारतीय गुलामीचा आधार हा मुख्यात: मानशिक आहे.त्यामुळे नुसत स्वातंत्र्य काहीच कामाच नाही.

म्हणुन भारतीय ब्राम्हणी समाज व्यवस्थेतुन बहुजन समाजाला स्वातंत्र्य मिळवायच असेल तर प्रथम मानशिक स्वातंत्र्य मिळवणे आवश्यक आहे.तरच भारतीय बहुजन खर्या अर्थाने स्वतंत्र होईल.

पण तरीही भारतीय संविधानातुन डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी ते स्वातंत्र्य मिळवुन देण्याची कायदेशिर व न्यायालयीन पुर्तता करुन ठेवली आहे.त्यांनी सांगितलेल्या मार्गाचा अवलंब केला तरच भारतीय मुलनिवासी बहुजन समाज विदेशी ब्राम्हणांच्या गुलामीतुन स्वतंत्र झाल्याशिवाय राहणार नाही.

मग मुलनिवासी बहुजनांनो वरील कोणत स्वातंत्र्य भोगत आहात तुम्ही?तर तुम्ही ब्राम्हणी व्यवस्थेतेचे "मानशिक गुलाम" आहात.त्यामुळे तुम्ही याच पारतंत्र्यात जगत आहात.तुम्हाला जेव्हा "मानशिक स्वातंत्र्य" मिळेल तेव्हाच तुम्ही खर्या अर्थाने स्वतंत्र असताल ब्राम्हणांच्या गुलामीतुन.तेव्हाच तुम्हाला नैसर्गिक नागरी राजकिय सामाजिक आर्थिक व राष्र्टिय स्वातंत्र्य मिळेल.

जय मुलनिवासी

गजानन गोपेवाड 

प्रवास अखंड भारत

*🇮🇳 "प्रवास अखंड भारताचा" 🇮🇳*

*भाग १ : "अखंड भारत"*

 अखंड भारत हा भारतीयांसाठी हळवा विषय आहे. ज्या ज्या वेळी अखंड भारताविषयी आपण वाचतो, ऐकतो, पाहतो, त्यावेळी भारताच्या सीमा, वैभव, समृद्धी पाहून आम्हा भारतीयांचा ऊर अभिमानाने भरून येतो.

अखंड भारताच्या भौगोलिक सीमेत *अफगाणिस्तान पाकिस्तान, बांगलादेश, ब्रह्मदेश, भूतान, नेपाळ, इंडोनेशिया, थायलँड, जावा, सुमात्रा, मलेशिया, व्हिएतनाम, इ.* देशांचा समावेश होता. या देशांमध्ये भारतीय संस्कृतीच्या खाणाखुणा अजून सुद्धा आपल्याला दिसतात. उदाहरण द्यायचे झाल्यास बँकाॕक (थायलंड) येथील एका विमानतळाचे नाव *सुवर्णभूमी* असे आहे. अफगाणिस्तानातील  बुद्ध मूर्तींची विटंबना तालिबान्यांनी काही वर्षांपूर्वी केलेली आपण जाणतोच. तत्कालीन अखंड भारताचे क्षेत्रफळ जवळपास ७८ लाख वर्ग कि.मी. एवढे होते. आज खंडित होऊन जवळपास ते ३३ लाख वर्ग कि.मी. एवढा राहिले आहे. अखंड भारताच्या सीमेचा उल्लेख विष्णूपुराणात सुद्धा सापडतो. 

राजकीय व्यवस्था तसेच व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने अखंड भारत १६ जनपदांमध्ये विभागलेला होता. वेगवेगळ्या क्षेत्रात वेगवेगळे राजे होते. काही साम्राज्ये खूप मोठी, तर काही अगदी छोटे होती. खूप मोठे साम्राज्य असलेला  राजा, हे राजांचे राजा. त्यांना सम्राट म्हटलं जायचे.

अखंड भारतातील राजांमध्ये आपापसात लढाया व्हायच्या का? तर त्याचे उत्तर "होय" असे देता येईल. स्वतःचे क्षेत्र वाढविण्याच्या दृष्टीने राजे लढायांचा मार्ग सुद्धा अवलंबित. ज्यामुळे  नवीन राज्ये, साम्राज्ये निर्माण व्हायची, त्यांच्या सीमा वाढायच्या, कमी व्हायच्या, तसेच नष्ट व्हायच्या. परंतु अखंड भारताच्या सीमेला धक्का सुद्धा लागायचा नाही. ह्याचे महत्वाचे कारण म्हणजे त्या काळात एक व्यवस्था होती. *अखंड भारताच्या सीमेचे रक्षण* करण्याची जबाबदारी ही सीमांत प्रदेशातील राज्यांवर असायची. बाह्य क्षेत्रातून आक्रमण व्हायचे, तेव्हा तिचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी सर्वांवरती असायची. सीमांत प्रदेशातील राजांना सर्वजण सहाय्य करायचे. ह्या व्यवस्थेच्या कारणाने भारताच्या सीमा सुरक्षित राहिल्या होत्या.

अखंड भारतात *"राष्ट्र"* ही संकल्पना होती का ? तर काहीजण होती, तर काहीजण नव्हती असे म्हणतात. परंतु राष्ट्राची सर्वप्रथम संकल्पना ही *विष्णुगुप्त (चाणक्य)* यांनी मांडली असे म्हणतात. "राष्ट्रापेक्षा मोठे कोणीही नाही."  *"राष्ट्र प्रथम"* ही संकल्पना आर्य चाणक्याची.

अखंड भारतात वेगवेगळे राजे होते, सम्राट होते. त्यांच्या आपापसात लढाया व्हायच्या. तरीही भारत अखंड राहिला. कारण येथील सर्वांची धर्म, संस्कृती एक होती. त्याचबरोबर येथे ज्ञाननिर्मिती सुद्धा व्हायची. *गुरुकुल पद्धती* सोबतच मोठमोठी विद्यापीठे त्याकाळी प्रसिद्ध होती. ज्यात *नालंदा, तक्षशिला* यांचा समावेश होता. ज्यांचा भर धर्म, संस्कृती, ज्ञाननिर्मिती, राष्ट्रभावना, मातृभूमी प्रेम यावर होता. गुरुकुल तसेच विद्यापीठाच्या प्रभावामुळे तसेच इथे शिकलेल्या ज्ञानामुळे *माॕ भारतीचे रक्षण करणे* आपले कर्तव्य आहे, याची जाणीव तत्कालीन अखंड भारतातील जनमानसांत होती.

*#प्रवास_अखंड_भारताचा*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🔸 "प्रवास अखंड भारताचा6" 🔸*

       *भाग २: पहिले आक्रमण*

अखंड भारतावर बाह्य आक्रमणे पुष्कळ झाली, परंतु दखल घेण्याजोगे जे आक्रमण झाले ते सिकंदरचे. इ. पू. ३०० च्या आसपास संपूर्ण विश्व जिंकण्याच्या उद्देशाने *सिकंदर* निघाला होता. या अनुषंगाने सिकंदरचे भारताच्या सीमेवर आक्रमण सुरु झाले. सीमांत प्रदेशातील राजे सिकंदरशी लढत होते. सिकंदरची ताकद खूप जास्त होती. तत्कालीन व्यवस्थेनुसार या आक्रमणाला तोंड देण्यासाठी सीमांत प्रदेशातील राजांना इतर राजे आणि सम्राट यांनी  मदत करणे अपेक्षित होते, परंतु तसे झाले नाही. बहुतांशी सम्राट तटस्थ राहिले. *गांधार नरेश अंभी* सिकंदरला मिळाला. या कारणाने अंभी हा पहिला गद्दार ठरतो.

तत्कालीन अखंड भारतात *मगध* हे साम्राज्य सर्वात मोठे आणि प्रबळ होते, परंतु मगध सम्राट धनानंद तटस्थ राहिला. त्या कारणाने सिकंदरने भारताचा बराचसा भूभाग जिंकून घेतला. बऱ्याच सम्राटांची उदासीनता पाहून तत्कालीन *विद्यापीठे* पुढे सरसावली. विद्यापीठातील शिक्षक संकटाशी सामना करण्यासाठी, तसेच राष्ट्रीय भावना जागृत करण्यासाठी प्रयत्न करत होते. त्यात प्रामुख्याने नाव घ्यावे लागेल ते *आचार्य विष्णुगुप्त* यांचे, ज्यांना आर्य चाणक्य म्हणून देखील ओळखले जाते.

राष्ट्राची संकल्पना मांडणाऱ्या चाणक्यांनी, *"राजा म्हणजे राष्ट्र नाही आणि राष्ट्र म्हणजे राजा नाही." "राष्ट्र प्रथम"* सिद्धांताची आठवण तत्कालीन राजांना करून देण्यास सुरुवात केली. राष्ट्रावर आलेल्या संकटाशी लढण्यासाठी त्यांनी मगधनरेश धनानंदाला त्याच्या कर्तव्याची आठवण करून दिली. परंतु मगधनरेश धनानंदाने त्यांचे न ऐकता, त्यांचा अपमान करून त्यांना राज्यसभेतून हाकलून दिले. त्यानंतर *आचार्य चाणक्य* यांनी चंद्रगुप्ताच्या सहाय्याने धनानंदाचा पाडाव केला व सिकंदरने जिंकलेला भूभागसुद्धा जिंकून घेऊन एकछत्री अंमल भारतावर निर्माण केला.

त्यानंतर युनानी आणि फारसी आक्रमणे होत राहिली. त्यांनी भूभाग जिंकले, संपत्ती लुटली, परंतु आक्रांतांनी आपली संस्कृती, धर्म येथे वाढवायचा प्रयत्न केला नाही. जे इथे राहिले, त्यांनी येथील *धर्म-संस्कृतीशी जुळवून घेतले.* ते इथे एकरूप झाले. या कारणाने या काळातील आक्रमणांचा अखंड भारतावर फारसा फरक पडला नाही. तसेच येथील संस्कृती अबाधित राहिली.

चंद्रगुप्ताने साम्राज्याचा पुष्कळ विस्तार केला. तसेच संस्कृतीचीसुद्धा त्याच्या काळात भरभराट झाली. या काळात *बौद्ध धर्म* तसेच *जैन धर्म* यांचा प्रभाव वाढायला लागला. चंद्रगुप्ताने आपल्या उत्तरकाळात राज्याची जबाबदारी आपला मुलगा बिंदुसार याच्यावर सोपवून जैन धर्म स्वीकारला व तो जैन मुनी झाला.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

संकलन -)गजानन गोपेवाड उमरखेड जिल्हा- यवतमाळ ४४५२०६

14 आँगष्ट कुस्तीगीर खाशाबा जाधव स्मृतिदिन

 ************************************

*१४ ऑगस्ट - कुस्तीगीर खाशाबा जाधव स्मृतिदिन*

************************************

🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️🤼‍♂️

जन्म - १५ जानेवारी १९२६ (सातारा)

स्मृती - १४ ऑगस्ट १९८४

खाशाबा जाधव हे ऑलिंपिक पदक विजेते मराठी,भारतीय कुस्तीगीर होते.१९५२ सालातल्या ऑलिंपिकमध्ये त्यांनी जिंकलेले फ्रीस्टाइल कुस्तीतले कांस्यपदक हे भारतासाठी स्वातंत्र्योत्तर काळातले पहिले वैयक्तिक पदक होते.

जाधवांनी १९४८ सालातील लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये फ्लायवेट वजनगटातील कुस्तीत सहावा क्रमांक मिळवला.१९५२ सालातील हेलसिंकी उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये ५२ किलोग्रॅम वजनगटात फ्रीस्टाइल प्रकारांतर्गत कांस्यपदक जिंकले.

खाशाबा जाधव यांचा जन्म १५ जानेवारी १९२६ रोजी महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यामध्ये कराड तालुक्यातील गोळेश्वर खेड्यातील एका महार कुटूंबात झाला. त्यांची कुस्ती खेळात ख्याति होती. भारत देशातील ते ऑलिंपिक मध्ये पदक जिंकणारे पहिले खेळाडू होते. 

सन १९०० मध्ये नॉर्मन प्रीतचंद यांनी वैयक्तिक खेळात दोन सिल्वर पदंके जिंकली होती. त्यानंतर ऑलिंपिक मध्ये पदक जिंकणारे खाशाबा जाधव हे एकमेव खेळाडू होते. हा एकमेव ऑलिंपिक पदक विजेता होता की त्याला भारत सरकारने पद्म अवॉर्ड दिला नाही. तो स्वतःच्या हिमतीवर तयार झाला. याची दुरवस्था पाहून रीस गार्डनर या ब्रिटिश कोचने त्याला १९४८ चे ऑलिंपिक पूर्वी मार्गदर्शन केले.

🙏🙏🙏शुभ प्रभात🙏🙏🙏

संकलन -)गजानन गोपेवाड 

उमरखेड जिल्हा- यवतमाळ ४४५२०६

************************************

प्रभात दर्शन

 🌳⛳ *सुप्रभात🌞वन्दे मातरम्*⛳🌳

🦋🦚🌹🌻🦢🛕🦢🌻🌹🦚🦋

श्रावण मास,शुक्ल पक्ष, *षष्ठी*,चित्रा नक्षत्र,सूर्य दक्षिणायन,वर्षा ऋतु,युगाब्ध ५१२३,विक्रम संवत-२०७८, 

शनिवार, १४ आॕगष्ट २०२१.

🕉~~~~~~~~~~~~~~~~~~~🕉

                         *प्रभात दर्शन*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

         *अच्छे व्यक़्ति अवश्य बनें, किन्तु इसे सिद्ध करने में अपना बहुमूल्य समय नष्ट न करें*

       *बात छोटी सी है, किन्तु अर्थ बहुत बड़ा है। एक बार विचार अवश्य करें कि हम स्वयं को श्रेष्ठ दिखाने में कितनी ऊर्जा का क्षय करते हैं*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🚩🐅आपका दिन मंगलमय हो🐅🚩*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

भारतीय स्वातंत्र्य 75 सिहावलोकन

 *भारतीय स्वातंत्र्याची पंचाहत्तरी : सिंहावलोकन*

         *- इ. झेड. खोब्रागडे, भाप्रसे (नि.)*

 

     भारतीय स्वातंत्र्याचा  अमृत महोत्सव आता साजरा होऊ लागला आहे. महाराष्ट्र काँग्रेसने  दि. 1ऑगस्ट ते 15 ऑगस्ट 2021 या काळात "व्यर्थ न हो बलिदान" कार्यक्रम सुरू केल्याचे मीडियात दिसले.  करायलाही पाहिजे. कारण देशाला ब्रिटिशांच्या गुलामगिरीतून मुक्त होणेसाठी, राजकीय  स्वातंत्र्याची चळवळ काँग्रेसने चालविली होती. इतिहासाची उजळणी होणे आवश्यकच आहे. 15 ऑगस्ट 1947 ला देश स्वतंत्र झाला. त्यापूर्वीच 1946 मध्ये कॅबिनेट मिशनच्या योजनेनुसार स्वतंत्र भारताचे स्वतंत्र संविधान  निर्माण करण्यासाठी संविधान सभा गठीत करण्यात आली. संविधान सभेत काँग्रेसचे प्राबल्य होते.  संविधान निर्माण कार्याचा प्रारंभ दि. 9 डिसेंबर 1946 ला सुरू झाला.  देशाची फाळणी होऊन ऑगस्ट 1947 मध्ये  भारत व पाकिस्तान हे दोन स्वतंत्र राष्ट्र अस्तित्वात आले. भारताला राजकीय स्वातंत्र्य मिळाले. संविधान प्रारूप समितीचे अध्यक्षपद  संविधान सभेने एकमताने डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांना  दिले. संविधान तयार  होऊन ते 26 नोव्हेंबर 1949 ला भारताच्या लोकांनी स्वतःप्रत अर्पण केले.  भारताच्या लोकांनी भारत देश सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष,  लोकशाही गणराज्य  घडविण्याचा  संकल्पपूर्वक निर्धार केला. नागरिकांना सामाजिक, आर्थिक व राजनैतिक न्याय, नागरिकांना समान वागणूक, समान दर्जा  व समान संधी  तसेच विचार, अभिव्यक्ती, विश्वास, श्रद्धा व उपासनाचे स्वातंत्र्य दिले.   व्यक्तीची प्रतिष्ठा, राष्ट्राची एकता आणि एकात्मता यांचे आश्वासन देणारी बंधुता प्रवर्धित करण्याचा संकल्प पूर्वक निर्धार केला. संविधानाची प्रास्ताविका (Preamble) वाचले तर आपले लक्षात येईल.  संविधान निर्माण करण्यात अतुलनीय  योगदानासाठी, डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांचा संविधान सभेने संविधानाचे शिल्पकार म्हणून गौरव केला.  संविधान निर्मितीचा इतिहास समजून घेण्याची गरज आहे. 

2.    दि.  26 जानेवारी 1950 ला देश प्रजासत्ताक झाला. त्यावेळचे पुढारी यांनी देशभक्तीचा परिचय देत, भारताच्या विकासाचे पाहिलेले स्वप्न पूर्ण करण्याचे दृष्टीने विकासाचे नियोजन करीत  विकास  कामे  सुरू केलीत. या 75 वर्षात  बरीच प्रगती झाली, देश विकसित होत आहे. महासत्ता होण्याचे, आत्मनिर्भर होण्याच्या वाटेवर आहे.  कोणीही म्हणणार नाही की मागील 70-75 वर्षात काहीच झाले नाही. बरेच काही झाले आहे. मात्र, शोषित वंचितांच्या जीवनात फार फरक पडला नाही. आजही मूलभूत गरजा व मूलभूत सुविधांपासून दुर्बल घटक वंचित आहे. लोकहिताच्या चांगल्या राज्यकारभारासाठी  संविधानिक तत्वे-मूल्ये समजून घेऊन त्यानुसार काम करण्याकडे दुर्लक्ष होऊ लागले. आजचे चित्र काय सांगते ? संविधान  व कायदे राबविण्याची जबाबदारी ज्यांच्यावर आहे त्यांच्या  स्वार्थीपणामुळे, सत्ता व संपत्तीच्या लालसेपोटी तसेच नागरिकांच्या अलिप्ततेमुळे आणि उदासीनतेमुळे अनेक गंभीर  समस्या निर्माण झाल्या आहेत, असे बोलले जाते. मागील दोन दशकात काही  राज्यकर्ते, सनदी अधिकारी इत्यादींनी बराच गोंधळ घालण्यास सुरुवात केली आहे. जवळपास सगळ्याच राजकीय पक्षाच्या नेत्यांची शक्ती व वेळ एकमेकांचे उणेदुणे काढण्यावर खर्च होत आहे. सत्ताधारी आणि विरोधक पक्षनेते यांच्यात आरोप प्रत्यारोपांचे स्वरूप हे मुख्यतः भ्रष्टाचाराचे व नाकर्तेणाचे असतात. तसेच  शब्द खालच्या पातळीवरील वापरले जातात. संविधानाच्या प्रास्ताविकेतील "व्यक्तीची प्रतिष्ठा" या तत्वाचा विसर लोकप्रतिनिधींना पडलेला दिसतो. ज्यांनी आदर्श वर्तन करून आदर्श घालून द्यायला पाहिजे त्यांचेकडून  समाजात दुफळी, भांडण,  द्वेष,  जातीयता, धर्मांधता, असहिष्णुता, इत्यादी निर्माण करण्याचा  प्रयत्न होत आहे. विचार स्वातंत्र्य, अभिव्यक्ती वर अवाजवी निर्बंध घातले जात आहेत.  शब्द जपून वापरले पाहिजे ह्याचे भान नेते मंडळी विसरत चालले आहेत. स्वातंत्र्य मिळविण्यासाठी लढणाऱ्या नेत्यांचा जयजयकार केला जातो मात्र त्यांचा त्याग, चारित्र्य,  वर्तन, देशाप्रती समर्पण ह्याचा सोयीस्कर विसर पडतो आहे. यामुळे अनेक समस्या व प्रश्न निर्माण झाले आहेत. सर्वसामान्यांचे, शोषित -वंचितांचे प्रश्न दुर्लक्षित  राहीले आहेत. बोलायचं खूप, घोषणा मोठ्या आणि काम मात्र छोटं. त्यामुळे, वंचित  समाजघटक अन्याय-अत्याचारापासून संरक्षण मिळावे, सामाजिक आर्थिक न्याय व्हावा यासाठी संघर्ष करतो आहे. मीडिया मध्ये मात्र राजकाय घटनांचीच चर्चा अधिक होत असते. सामाजिक, आर्थिक व  शैक्षणिक प्रश्नांना दुय्यम स्थान मिळत असल्याचे चित्र  दिसत आहे.

3.   सर्वांना माहीत आहे की,   स्वातंत्र्याच्या राजकीय चळवळीचे  नेतृत्व काँग्रेस व अर्थातच महात्मा गांधी यांचेकडे होते.  त्याच काळात, डॉ. बी. आर. आंबेडकर हे   सामाजिक स्वातंत्र्याच्या चळवळीचे नेतृत्व करीत होते. ब्रिटिश सरकारच्या साऊथबेरो कमिशन, सायमन कमिशन, गोलमेज परिषद, पुणे करार, संविधान निर्मिती इत्यादी ऐतिहासिक घटनांवरून ते प्रकर्षाने दिसून येते. सामाजिक व आर्थिक स्वातंत्र्याशिवाय  माणसाला  न्याय मिळणार नाही आणि   इतर प्रगत समाजासोबत येण्याची संधी सुद्धा नाही.  नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांचे रक्षण करण्याची जबाबदारी कार्यकारी यंत्रणा व न्यायालयावर  सोपविण्यात आली. सर्वांना समान संधी देतांना जे सामाजिक व शैक्षणिकदृष्ट्या मागास आहेत, त्यांना संविधानाने विशेष संधीचे तत्व लागू केले. 

4.    भारताला स्वातंत्र्य मिळालेच पाहिजे, ब्रिटिशांच्या गुलामीतून मुक्त झालो पाहिजे ही भूमिका डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी वेळोवेळी घेतली. डॉ बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात, "प्रत्येकाने स्वजनासोबतच देशाविषयीची जबाबदारी पार पाडली पाहिजे. देशास सर्वोच्च स्थान आहे. भारत स्वतंत्र झाला पाहीजे अशी आमची इच्छा व प्रयत्न आहे.  त्रिमंत्री योजनेत आमची उपेक्षा केली गेली असली तरी देशाला स्वातंत्र्य मिळविण्याच्या मार्गात अडचणी निर्माण करायच्या नाहीत ही जाणीव ठेवूनच मी वागत आलो आहे. भारताला स्वातंत्र्य संपादन अधिक सुलभतेने करता आले पाहिजे याच भावनेने व जाणिवेने मी आतापर्यंत बरीच भाषणे केली आहेत". हे बाबासाहेबांचे स्वातंत्र्य प्राप्तीसाठीचे योगदान आहे. बालपणापासून बाबासाहेब यांचे वाट्याला  आलेले कटू अनुभव बोलके आहेत. शिक्षणासाठी  भोगलेले अपमानित जीवन व त्रास, भारतातील जातीव्यवस्था, अस्पृश्यता, अधिकार वंचितता, शोषण, माणूस म्हणून प्रतिष्ठा नाही, गुलामी, असहायता , अमानवीय वागणूक हे सगळं त्यांनी अनुभवलं. म्हणूनच, राजकीय स्वातंत्र्यासोबत  सामाजिक व आर्थिक  स्वातंत्र्याची चळवळ  भक्कमपणे व यशस्वीपणे चालविली आणि  परिवर्तन घडवून आणले. ब्रिटिशांशी व  स्वकीयांशी सतत संघर्ष केला. इतिहास साक्षी आहे.   म्हणूनच, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे या देशाचे महानायक, युगपुरुष ठरलेत. ज्ञान, चारित्र्य, त्याग,  कर्तृत्व, स्वाभिमान, देशप्रेम इत्यादी मुळे जागतिक नेते म्हणून त्यांचा गौरव होतो आहे. भारतीय  स्वातंत्र्यांचे  75 वर्ष साजरे करताना, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे  स्वातंत्र्य चळवळीतील योगदानाची व संविधानिक नैतिक मूल्यांची, सोबतच त्यांचे जीवन व कार्याची चर्चा होणे आवश्यक आहे. 

5.      स्त्रियांना राजकीय स्वातंत्र्य मिळाले. कोणताही संघर्ष न करता मताधिकार मिळाला.  मात्र, स्त्रियांच्या सामाजिक व आर्थिक स्वातंत्र्याचा प्रश्न अजूनही  आहेच. जातीयतेमुळे, धार्मिकतेमुळे आंतरजातीय विवाहास विरोध होतोच आहे. जीवनाचा जोडीदार निवडण्याचे स्वातंत्र्य मुलींना मिळत नाही. खरं तर, हे सामाजिक स्वातंत्र्य आहे, ते मिळालेच पाहिजे. परंतु यासाठी प्रोत्साहन तर नाहीच उलट विरोध होतो. अशा विवाहित जोडप्यांना खूप त्रास सहन करावा लागतो, जीवही घेतला जातो. पुरुषसत्ताक पद्धत्तीचे वर्चस्व आजही आहे. स्त्रीला घरच्या निर्णयात अजूनही पुरेशे स्वातंत्र्य मिळत नाही.  घरघुती हिंसाचार थांबविण्यासाठी 2005 मध्ये कायदा करावा लागला. कशाचे लक्षण आहे हे? सामाजिक-आर्थिक गुलामीत आजही मोठा वर्ग आहे.  समानतेच्या अधिकारापासून वंचित आहे. संविधानाने दिलेल्या सामाजिक स्वातंत्र्यापासून वंचित आहे. राजकीय स्वातंत्र्य जरी लाभले तरी सामाजिक व आर्थिक स्वातंत्र्य प्राप्तीसाठी लढण्याची गरज आहे.

6.       स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर  देशाच्या विकासाचे नियोजन आणि अंमलबजावणी संविधानाच्या प्रास्ताविकेतील मूल्ये लक्षात घेऊन सुरू झाली.  या 75 वर्षातील प्रगतीचे, कामकाजाचे निरपेक्ष मूल्यमापन केले तर लक्षात येईल की, अलीकडच्या काळात राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण झपाट्याने होत आहे. संसदेत, विधिमंडळात  गंभीर गुन्हे असलेल्या गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या लोकानांही प्रवेश  मिळू लागला आहे. सर्वच राजकीय पक्ष कमी-अधिक प्रमाणात, सत्ता-संपत्तीच्या प्राप्तीसाठी  अनेक भ्रष्ट, पैसेवाले-धनिक, भांडवलदार तसेच  गुन्हेगार -गुंड प्रवृत्तीच्या लोकांना  निवडणूकीत उभे करतात. सर्वच प्रकारच्या बळाचा वापर करून  निवडणूक जिंकतात, काही मंत्री सुद्धा होतात.  ज्यांना जेल मध्ये असायला पाहिजे ते लोकप्रतिनिधी व मंत्री झाले तर देशाचे भले कसे होणार?  कायद्यांचे राज्य (Rule of Law) कसा प्रस्थापित होईल? अशाच्या संरक्षणासाठी पोलीस  असतात. गुन्हेगार प्रवृत्तीच्या लोकप्रतिनिधी-मंत्र्यास सर म्हणावे लागते,  सॅल्युट करावे लागते. पोलिस सर्वसामान्यांचे मित्र नाही होऊ शकले.  सिव्हिल सेवेतील बरेचसे अधिकारी - कर्मचारी हतबल होताना आपण पाहतो.  भ्रष्टाचार फोफावण्याचे हे एक प्रमुख कारण आहे.  हे  थांबविता येणे शक्य आहे.  सर्व राजकीय पक्षांनी निर्णय करायचा व निवडणूक कायद्यात अपेक्षित दुरुस्ती करायची जेणेकरून भ्रष्टाचारी, गुन्हेगारी व्यक्ती लोकप्रतिनिधी होणार नाही.  संविधानिक नीतिमत्ता पाळावी लागेल. मात्र, राजकीय पक्ष हे करणार नाहीत. 

7.         काही अपवाद सोडले तर पूर्वी जे  सामान्य किंवा प्रतिकूल आर्थिक परिस्थितीत जीवन जगत होते ते राजकारणात आल्यावर, नेते झाले की,  अल्पकाळातच श्रीमंत झालेत, पॉवरफुल झालेत. भ्रष्टाचारी कृत्य केल्याशिवाय एवढी संपत्ती खरंच येईल का? सत्ता-संपत्तीसाठी काहीपणच्या वृत्ती व कृती मुळे संविधानिक व्यवस्था बिघडविण्यासाठी हेच नेते कारणीभूत ठरतात. असे म्हणतात, Power corrupts and absolute power corrupts absolulately. सत्तेचे केंद्रीकरण मंत्रालयात झाले  आणि अनियंत्रितपणे सत्तेचा वापर सुरू झाला. राजकारणाचे गुन्हेगारीकरण तर मोठ्या प्रमाणात झालेच, सोबतच सिव्हिल सर्विसेसचे ही राजकीयकरण मोठ्या प्रमाणात  होऊ लागले आहे. बदल्या, पदोन्नती,  लाभाची पदे, सेवानिवृत्तीनंतर सुद्धा पदे या लालसेपोटी मोठ-मोठे अधिकारी जे UPSC /MPSC च्या स्पर्धा परीक्षेतून मोठ्या मेहनतीने प्रशासनात आलेत ते लाचार  होऊ लागलेत, राजकीय नेते, लोकप्रतिनिधी, मंत्री यांच्यासमोर शरणागती पत्करु लागलेत.  होयबा, येस्स सर, सांगकामे झाले. यामुळे भ्रष्टाचार, भाईभतीजावाद, जातीयवाद इत्यादी नवनवीन रुपात उफाळून येऊ लागला. प्रशासकीय सुधारणा, सिव्हिल सर्विस रिफॉर्मच्या अहवालात या बाबींचा उल्लेख केला गेला आहे. 

8.         जर  विभागाचा मंत्री, सचिव, जिल्ह्याचे कलेक्टर, सीईओ, पोलीस अधीक्षक, पोलीस आयुक्त, म्युनिसिपल आयुक्त, विभागीय आयुक्त आणि राज्यस्तरीय विभागाचे आयुक्त, संचालक आणि विभाग प्रमुख-कार्यालय प्रमुख, एसडीओ, तहसीलदार, बीडीओ, ठाणेदार आपले कर्तव्य  आणि  संविधानिक जबाबदारी  इमाने इतबारे -नीटपणे  वेळेत पार पाडू लागले तर भ्रष्टाचाराला   नक्कीच आळा आणता येतो. मी प्रशासकीय सेवेत आलो 1982-83 ला, तेव्हा वाटायचे हे सर्व अधिकारी चुकीचे वर्तन करूच शकत नाही. कारण त्या त्या स्तरावर ते सरकार आहेत आणि सरकार अन्यायकारी कसे असू शकते?  काही वर्षांनी कळायला लागले की यापैकी काही इमानदार तर काही भ्रष्टाचारी आहेत.  माझ्या पाहण्यात  भ्रष्टाचारी  संख्येने कमी आहेत पण व्यवस्था बिघडविण्यास पुरेसे आहेत. सनदी अधिकारी भ्रष्टाचारी वर्तन करू शकतात यावर विश्वास बसत नाही. कारण हे तर देशसेवेसाठी प्रशासनात आलेत. परंतु, वास्तव हे आहे की  अनेक सनदी अधिकारी  आजही ब्रिटिश काळातील अधिकाऱ्यांसारखे जुलमी वर्तन करतात. हे सारे संविधानिक संस्था प्रभावहीन व खिळखिळ्या करण्यात,  देश बिघडविण्याचे कामात  भूमिका बजावत आहेत. नकारात्मकता बाळगणारे,   तटस्थ असणारे, निष्क्रिय राहणारे सुद्धा तेवढेच  जबाबदार  आहेत.  मंत्रालयात, विभागाचे मंत्री व सचिव यांचेकडे सर्व सत्ता एकवटली आहे.  कोणाला कुठे नेमायचे, कोणाला  संरक्षण द्यायचे,  कोणाला अडचणीत आणायचे हे मंत्रालयात ठरते.  ह्या सर्व गोष्टींची परिणीती म्हणजे  सामाजिक आर्थिक न्यायाचे तत्व  प्रथम प्राध्यान्य क्रमवारीत  कधीच आले नाही. राजकीय नेते, नौकरशाही, ठेकेदार, दलाल आणि गुन्हेगार यांची अभद्र युती शासन प्रशासनात  प्रभावी ठरत आहे. शासन - प्रशासनाचा  सामान्य माणसाशी नियमित संवाद नाही, कार्यालयात  सन्मान मिळत नाही. 

9.         सेवेत असताना वर्तनुकीच्या नियमाचे बंधन सांगून चूप राहणारे  सनदी अधिकारी आणि न्यायाधीश सेवानिवृत्तीनंतर मात्र  लोकशाही व्यवस्थेच्या वाईट कारभाराबाबत, भ्रष्टाचाराबाबत बोलू लागतात, चिंता व्यक्त करतात. पदांवर असताना जे अधिकारी चांगले घडावे, साफ व स्वच्छ पद्धतीने काम व्हावे, भ्रष्टाचार  व शोषण थांबावे, शोषित वंचितांना न्याय मिळावा यासाठी प्रामाणिकपणे, संविधानाचा उद्देश लक्षात ठेवून काम करतात, त्यांना त्रास सहन करावा लागतो, ते व्यवस्थेचे बळी ठरतात. माझा वैयक्तिक अनुभव असून  मी लिहिलेल्या "आणखी, एक पाऊल" आणि "प्रशासनातले समाजशास्त्र" या पुस्तकात  काही अनुभव लिहिले आहे. हे मान्य करावेच लागेल की समतेसाठी, न्यायासाठी,  सामाजिक प्रतिनिधित्वाची संधी संविधानात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यामुळे आली.  सामाजिक-आर्थिक स्वातंत्र्य मिळाले. चिंता ह्या गोष्टीची वाटते की संविधानाने दिलेली  सामाजिक प्रतिनिधित्वाची संधी घेऊन  लोकप्रतिनिधी झालेले आणि  प्रशासनात आलेले- शासनकर्ती जमात शोषणकर्ती झाली तर कसे होईल ? संविधानाचा पराभव आणि संविधानाला धोका यांच्यामुळेही आहे हे ही समजून घेऊन, त्यावर उपाय शोधण्याची गरज आहे. 

10.         स्वातंत्र्य प्राप्तीसाठी अनेकांनी बलिदान दिले, शहिद झालेत. इतिहास आपलेसमोर आहे. देशभक्ती- देशप्रेम हाच जजबा होता. आता, त्याची जागा  सत्ता संपत्ती  घेवू लागली आहे आहे.  ऑल इंडिया सर्विस -IAS/IPS चे अधिकारी हे निस्पृहपणे देश घडविण्याचे काम करतील असा दृढ विश्वास सरदार वल्लभभाई पटेल यांना होता. म्हणूनच त्यांनी  संविधान सभेत यासाठी आग्रह धरला होता. या सेवेतील अधिकारी यांना संविधानिक संरक्षण देण्यात आले, सोयी-सुविधा, सन्मान, सामाजिक प्रतिष्ठा व ओळख मिळाली. तेव्हा, किती अधिकारी सचोटी-इमानदारी,  कर्तव्यनिष्ठ,  स्वाभिमानी आणि कमकुवत समाजघटकांसाठी तळमळीने काम करणारे आहेत, ह्याचे सोशल ऑडिट झाले पाहिजे. लॉबी, गट-तट  करणे IAS/IPS यांना शोभत नाही. किती सनदी अधिकारी यांचा पाठीचा कणा ताठ आहे ? कशासाठी लाचारी व हुजरेगिरी ? कशाची कमी आहे? सरकार सगळंच तर देते, बंगला, गाडी ,सुविधा, चांगला पगार सुद्धा.  तरीपण भ्रष्ट्राचार ? भ्रष्टाचार मुक्त कार्यालय असे अभियान सरकारने राबवावे. शासकीय काम होण्यास विलंब लागणार नाही. वर्षानुवर्षे  केसेस चालू राहतात, निर्णय होत नाही, यात सुधारणा होईल.  प्रतिष्ठित व प्रभावशाली यांच्यासाठी लोकशाहीच्या संस्था जसे तत्परतेने काम करतात तसे सामान्य माणसासाठी - मागासवर्गासाठी का करीत नाही?  जोपर्यंत या देशातील कायदेमंडळ, कार्यापालिका, न्यायपालिका मधील लोक  संविधान व कायद्यास  एकनिष्ठ होऊन, कोणत्याही प्रकारच्या, कोणाच्याही दबावास बळी न पडता, आपली जबाबदारी पूर्ण क्षमतेने पार पाडणार नाहीत तोपर्यंत  राजकिय लोकशाहीचे  सामाजिक  व आर्थिक लोकशाहीत रूपांतर होणार नाही.  मीडियाचे काम ही याच दिशेने झाले पाहिजे. 

11.         भारत हा आमचा देश आहे. आम्ही भारतीय नागरिक आहोत. संविधानाने ही ओळख दिली आहे.  लोक सार्वभौम आहेत. लोकांनीच निवडून दिलेले राज्यकर्ते झालेत. आमच्यातीलच  काही समाजसेवेने-देशसेवेने प्रभावित होऊन सनदी अधिकारी झालेत. आमच्यातील काही न्यायाधीश झालेत. संविधानाने दिलेल्या संधीमुळे हे शक्य झाले आहे .भविष्यातही होत राहतील कारण ही संविधानाची व्यवस्था आहे.  तेव्हा, संविधानानुसारच काम हाच निर्धार पूर्णत्वास नेला पाहिजे. देश हितास सर्वोच्च स्थान न दिल्यास व त्यासाठी नीटपणे कार्य न केल्यास  देश पुन्हा पारतंत्र्यात जाऊ शकतो असा इशारा  डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी दि. 25 नोव्हेंबर1949 च्या, संविधान सभेतील भाषणात दिला आहे.  भारतीय स्वातंत्र्याचा अमृत महोत्सव - 75 वी साजरी करताना, महात्मा गांधी, पंडित नेहरू, सरदार पटेल, मौलाना आजाद इत्यादी नेत्यांचे स्मरण व गुणगान करित असताना, वर उपस्थित केलेल्या वास्तवाकडे दुर्लक्ष होऊ नये हीच अपेक्षा.  लोकशाही बळकट व समृद्ध करणे, शोषण मुक्त,  भ्रष्ट्राचार मुक्त, जातियता मुक्त भारत देश,  विकसित समृद्ध व सामर्थ्यशाली देश घडविणे आपले सर्वांचे, नागरिक म्हणून कर्तव्य आहे.  देशाला स्वातंत्र्य मिळावे आणि मिळालेले स्वातंत्र्य टिकून राहावे  म्हणून देशासाठी   बलिदान दिलेल्या, शहिद झालेल्या सर्वांनाच ही आदरांजली ठरेल.  ज्यांनी ही जी दुरावस्था निर्माण केली आहे त्यांनीच  ती नीट करावी  म्हणजे "बलिदान व्यर्थ जाणार नाही".  1857 चा जसा उठाव झाला होता तसा  उठाव संविधानिक मार्गाचा अवलंब करून शोषकर्त्यांविरुद्ध होण्याची गरज आहे. स्वातंत्र्य टिकविण्यासाठी सरकारच्या अन्याय-अत्याचाराविरुद्ध नागरिकांना बोलावे लागेल, लढावे लागेल. आवाज करावा लागेल. 

12.        सामाजिक स्वातंत्र्य प्राप्तीसाठी, बंधनातून मुक्तता, गुलामीतून मुक्तता, जातीयवादातून मुक्तता, अनिष्ट रूढी परंपरेतून मुक्तता,अंधश्रद्धेतून मुक्तता मिळणे आणि मिळवून घेणे आवश्यक आहे. संविधानाने सहा फ्रीडम दिले आहेत. तेव्हा, जात, धर्म, वंश, लिंग, भाषा, प्रांत असा कोणताही भेदभाव न करता हे स्वातंत्र्य विधायकपणे उपभोगता आले पाहिजे. तरच व्यक्तीचा विकास व प्रगती होईल. स्त्री स्वातंत्र्यासाठी खूप काम करण्याची गरज आहे. व्यक्तीचा आत्मसन्मान, प्रतिष्ठा, खूप महत्वाचे आहे.   देशाला संपूर्ण स्वातंत्र्य मिळावे यासाठी ज्यांनी आंदोलने केलीत, जेलमध्ये गेले, बलिदान दिले, शहिद झालेत, त्यांना आपला भारत सार्वभौम, समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही, गणतंत्र भारत,  विकसित, शक्तिशाली, समृद्ध भारत घडवायचे होते. हेच आपले ध्येय आहे.

13.         अनुभव असा आहे की प्रत्येक क्षेत्रात-प्रशासनात सत्यासाठी, न्यायासाठी, समतेसाठी लढणारे लढवय्ये  आजही आहेत. संसदीय लोकशाही  व्यवस्थेतील राज्यकर्ते- सत्ताधाऱ्यांनो,  तुम्ही त्यांना लढू द्या, साथ द्या, नाउमेद करू नका. त्यांना मोकळीक द्या, हस्तक्षेप करू नका, सन्मान करा.  चांगले करताना  काही चुकलेच तर समजून घ्या, माफ करा, मनोधैर्य वाढवा म्हणजे  चांगलेच करून दाखवतील. कारण ते वैयक्तिक स्वार्थात  गुरफटले नाहीत. सत्ता -संपत्तीचा  मोह नाही तर समाजहितासाठी, व्यक्तीचे कल्याणासाठीचा त्यांना ध्यास आहे, त्यासाठी त्यांची धडपड व प्रयत्न आहे. अशाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहा. जे वाईट हेतूने स्वतःच्या स्वार्थासाठी  पदाचा व अधिकाराचा दुरुपयोग करतात त्यांना शिक्षा व्हायला पाहिजे परंतु  अपवाद वगळता असे होताना दिसत नाही. जिल्ह्याचे अधिकारी  महिन्यातून 8-10 दिवस तरी दौऱ्यावर गेले पाहिजे,  गावागावात गेले पाहिजे , विकास कामांची तपासणी केली पाहिजे, लोकांशी बोलले पाहिजे.  असे पुन्हा आदेश सरकारने जारी करावे.  पूर्वी होते. दौऱ्या बाबत वरिष्ठ विचारायचे.  प्रलंबित कामांचा आढावा होत असे. संवाद व्हायचा.  हे सगळं शक्य आहे. आम्ही प्रशासनात असताना हे केले आहे.  आता, व्हिसी वर सगळं चाललं आहे. आपत्ती विषयक परीस्थिती वगळता,   नियमितपणे गावात जाणारे  सनदी अधिकारी किती आहेत?  मागासवर्गीयांच्या वस्तीला भेट देऊन त्या लोकांशी संवाद साधणारे अधिकारी किती आहेत?  संवाद कमी झाला आणि प्रश्नांचे गांभीर्य हरपले. अनास्था निर्माण झाली. म्हणूनच Good  Governance दिसत नाही.  फक्त बोलून होणार नाही, करून दाखवावे लागेल.

14.         हे ही मान्य केले पाहिजे की सगळंच चांगलं नसलं तरी सगळंच वाईट नाही. आजची स्थिती  प्रतिकूल व गंभीर आहे हे  माहीत असूनही, देशभक्तीची प्रबळ भावना असणारे ,  संविधानाने दिलेल्या संधीचा उपयोग समाजसेवा आणि देशसेवा घडावी यासाठी  निस्पृहपणे, स्वाभिमानाने, हिंमतीने  कार्य  करीत आहेत. अशा सर्व  सनदी अधिकारी- कर्मचारी,  न्यायाधीश, नेते व नागरिक यांचे  या निमित्त्य मनापासून अभिनंदन आहे.

(Note: Malice to None)

*स्वातंत्र्य दिनाच्या  देशवासियांना शुभेच्छा !!!*

संकलन,,,,, गजानन गोपेवाड 

13 आँगष्ट राजमाता आहिल्या बाई होळकर यांची आज स्मृतिदिन

 ***********************************

*१३ ऑगस्ट - राजमाता अहिल्यादेवी होळकर स्मृतिदिन*

***********************************

🚩🚩🚩🚩🚩🚩🚩🚩🚩🚩🚩

जन्म - ३१ मे १७२५ (चौंडी,नगर जिल्हा)

मृत्यू - १३ ऑगस्ट १७९५ (इंदूर)

पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांचा आज स्मृतिदिन.

मराठय़ांच्या इतिहासात अनेक पराक्रमी सरदार होऊन गेले. त्यामधील होळकर घराण्यातील अहिल्यादेवींचे नाव आजही अनेकांच्या तोंडावर आहे. अहिल्यादेवींना ‘पुण्यश्लोक’ असेही म्हणतात. कारण त्यांनी केलेले सामाजिक कार्य आजही अनेकांसाठी आदर्शवत असेच ठरले आहे.

राजे-रजवाड्यांचे इतिहास जगभर घडले आहेत. पुरुष-प्रधान व्यवस्थांत केवळ भारतातच नव्हे तर जगभर स्त्रीयांचे दमनच झाले असल्याचे आपल्याला दिसते. जगात राण्या-महाराण्या झाल्या असल्या तरी त्या शेवटी कर्तुत्वाने म्हणा कि कोणा महाराजाची पत्नी होती म्हणुन म्हणा प्रसिद्ध आहेत पण त्या इतिहासावर स्वत:चा असा स्वतंत्र ठसा उमटवू शकलेल्या नाहीत. यच्चयावत जगात अपवाद असणारी एकमेव महाराणी म्हणजे अहिल्यादेवी होळकर. यात कसलीही अतिशयोक्ती नाही. 

होळकर घराण्याचा कट्टर शत्रू माल्कम आपल्या मध्यप्रदेशातील आठवणींत म्हणतो, "सर्व प्रकारच्या मर्यादा पेशव्यांपासून ते हिंदू सनातन्यांनी घातलेल्या असुनही अहिल्यादेवींनी ज्या पद्धतीने २८ वर्ष प्रजेच्या हिताचे उत्कृष्ठ प्रशासन केले त्याला जगात तोड सापडनार नाही. माळव्यातीलच नव्हे तर जिथे तिचा प्रत्यक्ष कारभारही नव्हता अशा हिंदुस्थानातील सर्वच प्रजा तिला दैवी अवतार मानते. याचे कारण म्हनजे अहिल्यादेवींची प्रजानिष्ठा, आत्मशुद्धता आणि सर्व कल्याणासाठीची अविरत धडपड होय!" 

प्रख्यात इंग्रजी कवयत्री जोआना बेलीने तर अहिल्यादेवींवर नितांत सुंदर कविताच लिहिली. एक लक्षात घ्यायला हवे कि एकोणिसाव्या शतकात युरोपात स्त्रीमुक्तीची जी चळवळ सुरु झाली तिला अहिल्यादेवींपासून प्रेरणा मिळाली. याचा आम्हाला अभिमान वाटायला हवा.

मल्हारराव होळकर हे रत्नपारखी. मल्हाररावांची गाठ पोरसवदा अहिल्यादेवींशी पडली. त्यांच्या उत्तम संस्काराकडे बघून त्यांनी आपला पुत्र खंडेरावासाठी तिचा हात नि:संकोचपणे मागितला. खंडेराव होळकरांशी अहिल्यादेवींचा विवाह झाला. सासरा बनलेल्या मल्हाररावांनी आपल्या सुनेला हौसेने लिहा-वाचायला शिकवले. खंडेराव हे मल्हाररावांचे म्हनजेच मराठ्यांचे दिल्ली दरबारातील राजकीय मुत्सद्देगिरीला सांभाळत राज्यकारभारही पहात असत. मोहिमांतही भाग घेत. कुंभेरीच्या वेढ्याच्या बिकट प्रसंगी खंडेरावांचा तोफेचा गोळा लागुन मृत्यु झाला. अहिल्यादेवींनी तत्कालीन समाजव्यवस्थेला अनुसरुन सती जायची तयारी केली. त्या प्रसंगी मल्हाररावांनी जो विलाप केला तो वाचुन कोणाही सहृदय माणसाच्या डोळ्यांत पाणी आल्यावाचुन राहणार नाही. अहिल्यादेवींनी सती जायचा विचार रद्द केला.

अहिल्यादेवींची राजकीय कारकीर्द तेंव्हापासुनच सुरु झाली. खंडेरावाची जागा अहिल्यादेवींनी घेतली. मल्हारराव देशभर मोहिमांत व्यस्त असत. सासरा-सुनेतील पत्रव्यवहार हा अहिल्यादेवींच्या राजकीय विचारीकतेचा उत्कृष्ठ नमुना होय. अहिल्यादेवींना मल्हारराव तोफा-दारुगोळ्याची मागणी ते ज्या मार्गाने ते मोहिम चालवणार आहेत त्याच्या रक्षणाच्या सुचना अहिल्यादेवींना जसे देतांना दिसतात तसेच अहिल्यादेवी आपल्या सासऱ्याला सल्ले देतांनाही दिसतात. सासरा सुनेचे ऐकेल हा तो काळ नव्हता, आताही फारसा नाही. परंतू मल्हाररावांसारखा मुत्सद्दी अहिल्यादेवींचे सल्ले अंमलात आणत होता यावरुनच अहिल्यादेवींची योग्यता लक्षात येते.

१७६६ साली मल्हाररावांचा वृद्धापकाळाने मृत्यु झाला. दरम्यानच्या काळात अहिल्यादेवींनी स्त्रीयांना लष्करी प्रशिक्षण देणारे विद्यालय सुरू केले होते. घोडेस्वारी ते शस्त्रास्त्र प्रशिक्षण या विद्यालयात दिले जात असे. तत्कालीन स्थितीत ही एक जागतीक क्रांतिकारी घटना होती. घराबाहेर पडायला जेथे बंदी तेथे महिला शस्त्रचालक बनणार ही कल्पनाही त्या काळात कोणी करु शकत नव्हते. स्वत: अहिल्यादेवी उत्कृष्ठ योद्धा होत्या. महिला अबला नाहीत हे त्यांनी स्वकर्तुत्वातून सिद्ध केले असले तरी सर्व महिला शक्तीवर त्यांचा विश्वास होता. त्यांची स्वत:ची ५०० महिला सैन्याची पलटन उभी होती. अहिल्यादेवींचे प्रशासन हे ब्रिटिशांनाही आदर्शभुत ठरले. 

सर्व देशात जेंव्हा दांडगाईचे राज्य होते, कोणाचा पायपोस कोणाच्या पायात नव्हता त्या काळात अत्यंत सुरळीत चालणारे एकमेव राज्य म्हणजे माळवा होते. सर जदुनाथ सरकार म्हणतात, "सर्व मुळ कागदपत्रे व पत्रव्यवहार पाहिल्यानंतर माझी अशी खात्री बनली आहे कि अहिल्यादेवींखेरीज महादजी शिंदे उत्तरेत कसलेही स्थान निर्माण करु शकले नसते, एवढ्या उच्च दर्जाची राजकीय धोरण असलेली ही महिला होती." 

अहिल्यादेवींनी शेतसारा असो कि शेतीसाठीचे पाणी वाटप, यासाठी नुसते बंधारे घालुन दिले नाही तर एक उत्कृष्ठ प्रशासकीय व्यवस्था घालुन दिली. राज्यात तीर्थयात्री येत. भिल्लादि समुदाय उपजिविकेसाठी नाईलाजाने वाटमा-या करत. अहिल्यादेवींनी त्यांना शिक्षा देण्यापेक्षा विधायक मार्ग निवडला. त्यांच्या गुन्ह्यांमागील कारण शोधले आणि "भिल्लाडी" ही अभिनव पद्धत सुरु केली. या पद्धतीत यात्रेकरुंना संरक्षण देण्याचे काम भिल्लांवरच सोपवले आणि यात्रेकरुंकडुन त्यासाठीचा कर घ्यायची अनुमती दिली. यामुळे यात्रेकरुही निर्धास्त झाले व भिल्लांनाही उपजिविकेचे साधन मिळाले. हा क्रांतीकारी निर्णय फक्त प्रजाहितदक्ष व्यक्तीच घेवू शकत होती. आणि तो अहिल्यादेवींनी घेतला. जगातील हे पुन्हा पहिले उदाहरण आहे.

हैदराबादचा निजाम म्हणतो, "Definitely no woman and no ruler is like Ahilyabai Holkar." अहिल्यादेवींबद्दल लिहावे तेवढे कमीच असते. त्या महान शिवभक्त होत्या. पण धर्माच्या पलीकडेही मानवी जग असते याचे भान त्यांना होते. मोरोपंत (केकावलीप्रसिद्ध) ते अनंत फंदी यासारख्यांच्या जीवनात एका शब्दाने बदल घडवून आणण्याचे नैतीक सामर्थ्य त्यांच्यात होते. स्त्रीयांना शक्ती द्यायची तर त्यांना शस्त्रही चालवता आले पाहिजे असा क्रांतिकारी विचार करणाऱ्या त्या पहिल्या पुरोगामी महिला होत्या. स्वत: त्या लिहा-वाचायला शिकलेल्या होत्याच, सर्व स्त्रीयांनाही लिहा-वाचायला यायला हवे हा त्यांचा हट्ट होता. पुढे क्रांतिज्योति सावित्रीबाइंनी त्यांची परंपरा अविच्छिन्न ठरवली.

उत्कृष्ठ नागरी व लश्करी प्रशासक, नैतीकतेची आदर्श बिंदू, देशव्यापक विचार करत प्रत्यक्ष कृती करणारी, तुलनेने अल्प भुभाग स्वत:चा असुनही, एकमेव शासिका, विस्कळीत झालेल्या, अवमानित झालेल्या हिंदू धर्मात पुन्हा प्राण ओतणारी दुर्गा म्हणुन अहिल्यादेवींचे भारतीय इतिहासातील स्थान एकमेवद्वितीय महिला म्हणुन कायमच राहील.

पुण्यश्लोक अहिल्यादेवींच्या चरणी विनम्र अभिवादन.....!

🙏🙏🙏शुभ प्रभात🙏🙏🙏

संकलन -)गजानन गोपेवाड 

उमरखेड जिल्हा- यवतमाळ ४४५२०६

**********************************

प्रभात दर्शन

 🌳⛳ *सुप्रभात🌞वन्दे मातरम्*⛳🌳

🦋🦚🌹🌻🦢🛕🦢🌻🌹🦚🦋

श्रावण मास,शुक्ल पक्ष, *पँचमी*,हस्त नक्षत्र,सूर्य दक्षिणायन,वर्षा ऋतु,युगाब्ध ५१२३,विक्रम संवत-२०७८, 

शुक्रवार, १३ आॕगष्ट २०२१.

🕉~~~~~~~~~~~~~~~~~~~🕉

                        *प्रभात दर्शन*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

उत्सवे व्यसने चैव

             दुर्भिक्षे राष्ट्र विप्लवे।

राजद्वारे श्मशाने च

            यतिष्ठति स वान्धवः।।

*भावार्थः- सच्चा मित्र वही होता है, जो अच्छे समय, बुरे समय, सूखा, दंगा, युद्ध, राजा के दरबार में और मृत्यु के बाद भी साथ खड़ा हो ।*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🚩🐅आपका दिन मंगलमय हो🐅🚩*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*🐍🐍🐍श्री नाग पँचमी🐍🐍🐍*